Ds. H. Veldhuis
Het Voorburg 6
4101 KK Culemborg

    Route  

 

 

 

 

 

 

 


9 oktober
19.00 uur


Mooie opleiding
bibliodrama


Tent of Nations
Celebrations


Mijn brochure


Dossier Debat
Israël Palestijnen


Mijn boek

 

 


 

Predikant van de
Protestantse Barbara wijkgemeente
te Culemborg


Palestijnse filmmiddag
Culemborg, 23 oktober / Flyer





Op zondagmiddag 23 oktober organiseert de Culemborgse Olijfboomgroep weer een Palestijnse Filmmiddag met medewerking van Jaap Hamburger van Een Ander Joods Geluid en Robert Soeterik van het Palestina Comité. Vertoond worden de films 'My Land' en 'Dancing Arabs'.

Hier de flyer

Filmmiddag

Op vrijdagmiddag 23 september was er in de Lutherse Kerk van Utrecht een boeiende studiemiddag van Kairos-Sabeel over BDS (Boycot, Divestment, Sanctions), oftewel: Beter Delen dan Stelen.

Hier de foto's

Beter Delen
dan Stelen

De Wereldraad van Kerken komt in 2017 met een eigen conferentie over Israël en Palestina; aldus is besloten door het Centraal Comité tijdens haar juni-vergadering in Trondheim (Noorwegen). Ten aanzien van het Midden-Oosten conflict volgt de Wereldraad al jaren een consequente koers gericht op rechtvaardigheid en verzoening, zoals ook blijft uit het persbericht van de juni-vergadering (hier: in Engels).

De kerkleiding van de Protestantse Kerk in Nederland vindt het mooi en eervol om vertegenwoordigd te zijn in het algemeen bestuur van de Wereldraad. Momenteel is PKN-praeses ds. Karin van den Broeke bestuurslid, maar haar eigen opstelling en dat van het PKN-moderamen wijkt in hoge mate af van de koers van de Wereldraad. De PKN-leiding probeert naar twee kanten het eigen gezicht te redden: Enerzijds trots meedoen in de Wereldraad, maar in Nederland angstvallig zwijgen over de Israëlische apartheidspolitiek en de bezetting van de Palestijnse gebieden.
Zo promoot het Centraal Comité van de Wereldraad het Palestijnse Kairosdocument (door de PKN afgeserveerd) en passende economische maatregelen tegen Israël (moet PKN-leiding niets van hebben), maar ds. Van den Broeke komt niet verder dan toedekkende uitspraken over 'meervoudige verbondenheid'.

. . . en intussen heeft Israël een recordbedrag aan militaire hulp toegezegd gekregen van de VS (34 miljard voor de komende tien jaar).

Twee gezichten

De Deense hoogleraar psychologie Svend Brinkmann heeft een kritisch boek geschreven over de zelfhulpcultuur. Dat is de cultuur van de talrijke boeken over persoonlijke groei door yoga, meditatie en andere spirituele technieken. In een interview in Trouw weet Brinkmann deze cultuur naar mijn idee raak te typeren:

"Ze prediken een filosofie die draait om jezelf, om je eigen ik. Je moet 'je ware zelf' zijn, 'ontdekken wie je bent', en 'leren om van jezelf te houden'. Dergelijke boodschappen kunnen gemakkelijk leiden tot narcisme, maar ook tot een blijvende ontevredenheid met wie we zijn. De constante druk om ons als persoon te moeten ontwikkelen en groeien put ons uit en kan zelfs leiden tot angst - ben ik wel goed genoeg? - en depressiviteit: ik kan het niet bijhouden." [...] We zullen onszelf moeten heroriënteren op nieuwe bronnen die ons stabiliteit en betekenis geven in ons leven." [...] Betekenis vinden we juist buiten onszelf: in onze relaties met anderen en de gemeenschap waartoe we behoren."

Brinkmann kiest zelf voor de levensfilosofie van de stoïcijnen. Maar misschien is de weg van Jezus ook een goed alternatief voor ons zoeken naar betekenis buiten onszelf en in de gemeenschap, de weg van de liefde voor God en de naaste waarop ik ook mezelf met al m'n gebreken leer aanvaarden.

Lees meer: Zelfhulpboeken maken je narcistisch (Trouw, 20 augustus 2016)

Spiritueel narcisme
Zondagavond 31 juli zag ik de vooraf al veelbesproken aflevering van Zomergasten met de Arabisch-Belgische activist Abu JahJah. Gastheer Thomas Erdbrink was niet goed tegen hem opgewassen, ondermeer omdat hij te krampachtig zijn best deed een kritisch ondervrager te zijn. Dan loop je al gauw het risico gevangene te blijven van de ideologische taal van hen die jou opjutten om kritisch te zijn, in dit geval van de pro-Israel lobby. Een drietal voorbeelden:

Anti-zionisten (zoals ik zelf) zijn niet tegen Joden, maar tegen de ideologie van het Zionisme, dat een staat wil bouwen op etnisch-joodse basis, wat onvermijdelijk leidt tot discrimininatie en racisme. Dat antisemieten zich kunnen verschuilen achter anti-zionistische taal is waar, want alle taal kan misbruikt worden, maar zulk misbruik mag je op voorhand niet veronderstellen.

Het anti-Arabische sentiment dat sterk leeft in Israël en ook wel in Nederland wordt van Arabische kant wel eens vergeleken met anti-semitisme. Naar de letter genomen is dat juist, want Palestijnen bijvoorbeeld zijn ook semieten. Maar, zo wordt dan gezegd, je mag de vervolging van Palestijnen toch niet zomaar vergelijken met de Holocaust? Is de genocide van de Holocaust niet onvergelijkelijk erg? Inderdaad, dus moet je geen vergelijkingen maken met de Holocaust. Maar in de tijden vóór (en na) de Holocaust waren er allerlei vormen van anti-semitisme (haat en vervolging tegen Joodse mensen vanwege hun geloof en etniciteit) die wel degelijk vergelijkbaar zijn met andere vormen van racisme, zoals tegen bijvoorbeeld Palestijnen.

Een derde voorbeeld is het gebruik van de term 'terrorisme'. Individuele Palestijnen die aanslagen plegen op Joodse burgers worden 'terroristen' genoemd. Maar waarom wordt alle geweld tegen Palestijnse burgers van het Israëlische leger dat in strijd is met het internationaal recht geen 'terrorisme' genoemd? In Israël en Palestina staat staatsterrorisme tegenover individueel terrorisme. In de film The Battle of Algiers zegt een Algerijnse terrorist tegen een Franse militair: "Geef mij uw vliegtuigen, dan krijgt u van mij onze boodschappenmandjes met bommen."

Martin Luther KingMalcolm XMet het laatste voorbeeld wil ik geenszins suggereren dat ik individueel terrorisme zou willen goedpraten. Maar op dat punt had ik graag nog een diepgaandere discussie gezien met Abu Jahjah, die zich verwant voelt met Malcolm X, de zwarte burgerrechtenactivist die geweld niet schuwde. Naast Malcolm X streed ook Martin Luther King voor de rechten van de zwarte Amerikaanse burgers, maar hij was principieel tegen geweld. Dát is de meest fundamentele vraag in situaties van onrecht en onderdrukking: Wanneer is geweld gerechtvaardigd en zinvol, niet alleen tegen militaire doelen maar ook tegen burgerdoelen? Het antwoord is niet eenvoudig. Dietrich Bonhoeffer was principieel pacifist maar deed wel - na veel aarzeling - mee aan een bomaanslag tegen Hitler. Graag zou ik bij de VPRO een zomeravondgesprek zien tussen Abu Jahjah en Daoud Nassar. De laatste verzet zich tegen de confiscatie van zijn 'Tent of Nations' onder het geweldloze motto We refuse to be enemies.

Abu Jahjah en Daoud Nassar

Politiek is een ontnuchterend bedrijf, voor hen die het bedrijven en voor hen die het volgen. Toen Tony Blair in 1997 premier werd met een gedreven visie, was ik enthousiast, maar na zijn roekeloze deelname aan de oorlog in Irak leef ik met een ander beeld van zijn persoon. Toen Barack Obama in 2009 president werd, deelde ik in het wereldwijde enthousiasme. Zijn toespraak op 4 juni 2009 in Caïro wekte de hoop dat hij ook een wending zou brengen in het midden-oosten conflict. Maar helaas kreeg hij geen politieke ruimte om de bezettingspolitiek van Israël echt aan te pakken.

Gisteren, 13 juli, was ik onder de indruk van de bevlogen speech waarmee Theresa May, de nieuwe premier van Groot Britannië, zich presenteerde: een radicaal sociale boodschap van een 'conservative'. Iedere serieuze politicus die zo begint verdient krediet en steun, net zoals Blair en Obama. Misschien worden we teleurgesteld, misschien ook niet. De eerste vraag dient zich wat betreft Theresa May al aan: Hoe zal ze het ongeleide projectiel van Boris Johnson weten aan te sturen? Nog maar kort geleden heeft hij bij de Palestijnen al de nodige schade aangericht: Trip cut short.

En verder kijk ik veel BBC, genietend van dit nieuwe seizoen 'House of Cards'.

House of Cards

Mijn laatste preek voor de zomervakantie ging over het afscheid en de dood van Mozes (Num 27: 12-23 en Deut. 34: 5-12). Volgens de bijbel is de plaats waar Mozes begraven ligt altijd onbekend gebleven. Dat is maar goed ook, want anders was er een heilige plaats van gemaakt waar door volken en godsdiensten om gestreden zou worden. Tot op de dag van vandaag zien we zulke strijd rond de graven van de aartsvaders en -moeders in Hebron en Bethlehem. Heilige plaatsen zijn gevaarlijk, evenals heilige steden.

Onlangs publiceerde Een Ander Joods Geluid (EAJG) een boeiende en informatieve factsheet over het Tempelplein in Jeruzalem, ook zo'n explosieve plaats. Lees meer: De Tempelberg in Jeruzalem

Een finaal woord over 'heilige plaatsen' is wat mij betreft gesproken door Jezus in Johannes 23, waar Hij zegt dat het niet gaat om de plaats waar je bidt, maar om het bidden 'in Geest en waarheid'. Zogenaamd 'Heilige Plaatsen' worden al gauw gesneden beelden die in de Tien Geboden streng verboden zijn.

Foto: Provocerend bezoek van de Israëlische premier Ariël Sharon aan de Tempelberg (Haram al-Sharif) op 28 september 2000, dat de aanleiding werd voor de twee Palestijnse Intifada.

Onheilige plaatsen

Hoe sociaal zijn 'social media'? Ze kunnen je ook heel erg eenzaam maken. Naar aanleiding van het hoge aantal zelfdodingen in Nederland zegt psychiater Jan Mokkenstorm van zelfmoordpreventie-site 113Online: "Voor mensen met een depressie zijn de 'blije' zomermaanden juist het zwaarst. Iedereen om hen heen heeft dan een prettige tijd, terwijl zij elk uur weer moeten zien door te komen." Sociale media versterken volgens Mokkenstorm die gevoelens. "Op Facebook is het altijd zomer. Daar zijn we met elkaar bezig om een perfecte samenleving te creëren met perfecte mensen."

Lees meer: 'We dachten niet dat Lucas tot zelfmoord in staat zou zijn'

Altijd zomer

De Culemborgse werkgroep 'Houd Hoop Levend, Plant een Olijfboom' organiseerde op 3 juni een avond met film, zang, muziek en poëzie, rond het thema 'Palestijnse oorlogskinderen'. Voornaamste gast was spreker, dichter en zanger Arie de Bruin, auteur van de gedichtenbundel Je bent er geweest, die hij eind vorig jaar publiceerde, met cartoons van de bekende cartonist Len Munnik. Wethouder Fouad Sidali opende de avond met een statement.

Op deze webpagina de foto's

Oorlogskinderen

Van 6 tot 13 mei 2016 was ik in Palestina, ondermeer om deel te
nemen aan de Celebrations van 'Tent of Nations'. Dat was een inspirerende ervaring, maar dan wel in de context van een meedogenloze Israëlische bezetting die elk jaar erger wordt en die je verbijstert en somber maakt. Stap voor stap vindt er een etnische zuivering plaats, die al begon in 1948. Zoals een Joodse man in het vliegtuig tegen ons zei: "Wij geloven niet in internationaal recht, maar in het recht van de sterkste. Dat hebben wij geleerd in 1945."

Wat is 'Tent of Nations'? Klik hier
Hoe waren de Celebrations? Klik hier (foto's) en klik hier (column)
Wil je er een poosje werken als vrijwilliger (erg nodig)? Klik hier
Wil je graag donateur worden? Klik hier (je krijgt een werkelijk mooi boekje)

Op een heuveltop

In 2012 schreef ik hier met waardering over de CDA-beleidsnota Nieuwe woorden, nieuwe beelden, waarin vanuit christelijk perspectief het woord 'compassie' centraal staat. Niet lang daarna is die nota in een bureaulade beland, en is het CDA als oppositiepartij meer de koers gaan varen van 'vaderlandsliefde'. In een recent artikel met de titel Gezonde vaderlandsliefde pleiten CDA Tweede Kamer leden Sybrand Buma en Pieter Heerma voor 'gezonde vaderlandsliefde en de onderkenning van het belang van de dominante joods-christelijke cultuur'.

Het kan verkeren. Decennia lang heeft het CDA meegedaan aan het relativeren zo niet uithollen van de C in het CDA. In het genoemde rapport over compassie werd daarop teruggekomen. En nu wordt binnen het kader van vaderlandsliefde opgekomen voor de joods-christelijke cultuur tegen het cultuurrelativisme van de afgelopen decennia. Op die manier verschuift het CDA naar rechts van het politieke midden met een nationalistische toonzetting van de joods-christelijke erfenis.
De joods-christelijke traditie ècht in ere herstellen betekent m.i. wat anders: die opnieuw laten wortelen in authentiek christelijk geloofsleven en die politiek zo vertalen dat ze bóven-nationalistische betekenis krijgt op het niveau van de universele mensenrechten. Dat is de radicale strekking van het evangelie zoals het door Jezus en Paulus in de wereld is gebracht ('Jood noch Griek'). En dat is ook het sterkste antwoord op cultuurrelativisme of bijvoorbeeld radicaliserende islam. Als onze joods-christelijke traditie (waarvan de schrijvers op zich wel centrale elementen benoemen) spiritueel niet meer is geworteld en vooral gaat dienen als fundament van patriottisme, verdwijnt de compassie en is het verschil met de PVV slechts relatief geworden.

Geef mij maar Merkel.

Vaderlandsliefde

Vrijdagmiddag 8 april 2016 was ik aanwezig bij de presentatie van het boek 'Kom en Zie!' Nieuwe pelgrims in het Heilige Land. Het is geschreven door Gied ten Berge, die jarenlang actief was in vredesorganisaties en voorzitter is van SIVMO.

Helaas deed geen van de uitgenodigde sprekers noch Ten Berge zelf voldoende recht aan de inhoud van het Palestijnse Kairosdocument (dec. 2009), waaraan de titel van het boek ontleend is.
"Kom en zie!", zo roepen de Palestijnse christenen ons daarin toe, "hoe wij hier moeten leven. En ga dan niet alleen naar huis in devote verwarring, maar kom ook in actie. Vertel het verhaal en neem stelling tegen de apartheid en bezetting waaronder ons volk gebukt gaat door concrete diaconale, politieke, juridische en economische actie." Deze laatste fase van de pelgrimage na thuiskomst, die voor de auteurs van Kairos misschien wel de belangrijkste is, is marginaal in het boek van Ten Berge, terwijl je zou kunnen zeggen dat de pelgrimage (en het vreemdelingschap) dan pas echt begint.

De meeste sprekers - onder wie PKN-voorzitter ds. Karin van den Broeke en bisschop Herman Woorts - leken meer bezorgd over eenzijdige stellingnames en polarisatie in eigen kerk en kring, dan over het drama in Israël en Palestina. 'Meervoudige verbondenheid' zo werd bezwerend gezegd, een formule die vaak wordt gebruikt om geen duidelijke keuzes te hoeven maken.

'Meervoudig verbonden' is ook de formule waar Gied ten Berge voor kiest (zie bijv. p. 193, met kritiek op Dorothee Sölle), 'grensganger in plaats van partijganger', 'meervoudig maar niet neutraal'. Maar wat dit betekent voor concreet handelen en keuzes maken in de context van apartheid, bezetting en verwoesting (zie ook hieronder), maakt Ten Berge niet duidelijk. Meervoudige verbondenheid zal de neutraliteit pas overstijgen als het de moed vindt zichzelf te vertalen in concreet handelen conform de universele normen van internationaal recht. Precies daar ligt de zwakte van Nederlandse kerkleidingen, de Nederlandse politiek en helaas ook van dit boek.
Het kader van internationaal recht had in Ten Berge's boek veel explicieter gethematiseerd kunnen worden, want dat geeft richting aan onze verbondenheid met Palestijnen èn Joden. Alle mensen en partijen zijn er immers aan gehouden, ook pelgrims, als partijganger van recht en gerechtigheid, waarbij het ons kan bewaren voor neutraliteit of te eenzijdige stellingname.

Hier de foto's

'Kom en zie!',
en dan?

"Today is 11 April 2016. I stand and watch as the bulldozers dig among olive groves and cranes slowly place concrete blocks next to each other.

I stand next to Issa on the land that had once been his, now confiscated by the Israeli military to divide the Cremisan Valley from Beit Jala for security reasons. Issa’s eyes are empty and he shrugs his shoulders at the sight of what is happening in front of us. His entire olive grove is destroyed, and with it his family's history and future.

Issa is one of 58 families whose olive groves were torn up to build the Separation Barrier. In the end, the wall around Cremisan Valley will restrict between about 400 and 500 families from accessing their land."
Lees meer en filmpje

Verwoesting in
de velden
van Bethlehem

In de gezamenlijke dienst van 10 april (Grote of Barbarakerk) werd Jeremia 32: 36-41 in beeld gebracht door de Verbeeldingsgroep, een tekst over nieuwe toekomst voor Jeruzalem na bezetting, zwaard, honger en de pest.

Hier een fotofilmpje

'En toch . . .'

Een fundamentele discussie vandaag (29 maart 2016) in de Tweede Kamer. PVV-leider Wilders: "Wij mogen de islam in Nederland niet meer dulden, want de islam is een ideologie die niet is uit op integratie, maar op overheersing door geweld." VVD-leider Zijlstra vroeg terecht aan Wilders: "Moeten wij de gewelddadige jihad bestrijden door de islam als zodanig te verbieden en zo onze eigen waarden van godsdienstvrijheid en democratie op te geven?" CDA-leider Buma: "Ons werelddeel is verbonden met de joods-christelijke waarden die universele betekenis hebben."

De grootste vraag en opgave ligt bij de leiders van de Islam zelf: Kunnen zij in aansluiting bij de koran hun religie zo herformuleren dat voor gewelddadige jihad principieel geen ruimte meer is?. De bijbel - waarin ook veel religieus gelegitimeerde oproepen tot geweld staan - heeft een (hermeneutisch) centrum, een fundamenteel uitgangspunt van kritische uitleg: Jezus en zijn principiële geweldloosheid, als kern van de Schrift, vanwaaruit andere bijbelteksten gecorrigieerd kunnen en moeten worden. De koran heeft zo'n principieel centrum niet, waardoor de verantwoordelijkheid voor leidinggevende uitleggers en de vormgevers van de Islam des te groter is, en moeilijker.
Ik sta op grote afstand van de opvattingen van Wilders (die zelf weinig meer begrijpt van het christendom waarop hij zich beroept). Maar hij stelt (helaas op een opruiende manier) wezenlijke vragen aan moslims, èn aan christenen en anderen, - vragen waarop de antwoorden vaak nog al zwak en weerloos zijn.
Naar aanleiding van de opmerking van Buma is er nog een andere vraag, wat mij betreft de meest fundamentele: Zullen de joods-christelijke normen en waarden, die beslissend zijn voor onze cultuur, vitaal en sterk blijven, als door secularisatie en ontkerkelijking de voeding uit de spirituele bronnen daarvan verloren gaat?

Lees ook: Beker of zwaard, De dialoog, De islamnota, De vragen van Wilders, Boek en persoon

Opnieuw: de vragen van Wilders

De Commissie Mensenrechten van de katholieke bisschoppen van het Heilige Land stelt de Israëlische overheid in een kritisch rapport zonder veel omwegen verantwoordelijk voor het falende vredesproces. De verklaring van de commissie is opmerkelijk omdat de katholieke Kerk doorgaans erg voorzichtig is met haar kritiek op Israël.

Mijn eigen PKN is
- zacht gezegd -
nog veel voorzichtiger.

Lees meer: Israël verantwoordelijk


Lees ook: Diep religieus en van God los (NRC), over de terreur van joodse kolonisten

Opmerkelijk

Prof. De Roest, hoogleraar praktische theologie aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), sprak onlangs over een vaak voorkomend schuldgevoel onder kerkleden in deze tijd van krimp. Hij laakte "de dwang en de opgelegde drang" tot veranderen in de kerken. "De slogan 'het moet anders' is uiterst vermoeiend en kweekt bij voorgangers en gemeenteleden een misplaatst schuldbewustzijn." In plaats van "hoogdravende missionaire doelen na te jagen" moet een christelijke geloofsgemeenschap focussen op de kern, zei hij. Het is onjuist om over een functionerende geloofsgemeenschap de zweep van het missionair-zijn te leggen. Als een predikant zich concentreert op zijn kerntaken, zoals pastoraat, preken, catechese en het leiden van begrafenissen en huwelijkssluitingen, heeft hij of zij tegenwoordig al een overloed aan missionaire gelegenheden."

Zo'n zienswijze vind ik een goed voorbeeld van inspirerende praktische theologie.

Lees meer: Wees dankbaar dat er sowieso een christelijke gemeente bestáát (RD)

Misplaatst schuldgevoel

Ruim 50 jaar geleden verscheen Nostra Aetate, een document van het Vaticaan 'over de houding van de Kerk tegenover niet-christelijke godsdiensten'. Ter gelegenheid van de vijftigste verjaardig publiceerde het Vaticaan onlangs een nieuw document waarin de ontwikkeling van de katholiek-joodse relaties geëvalueerd wordt. Daarin wordt de eerdere uitspraak van het Vaticaan bevestigd, dat het bestaan van ‘de staat Israël en zijn politieke opties’ niet bekeken mogen worden vanuit ‘een religieus perspectief’. Deze staat moet namelijk bezien binnen het kader van ‘de algemene principes van het internationaal recht’. Met andere woorden: de joods-christelijke dialoog over Israël gaat, als het goed is, in de eerste plaats over mensenrechten.

Het zou goed zijn als de PKN ook eens een evaluatie zou maken van de eigen protestants-joodse relaties sinds de 60er jaren van de vorige eeuw. Pas in de IPA-nota van 2008 erkende de PKN dat het Isaëlisch-Palestijns conflict primair binnen internationaal-rechtelijk kader beoordeeld moet worden. Maar dat principiële uitgangspunt is daarna - evenals daarvoor - weinig overtuigend in praktijk gebracht.

Lees meer: Dialoog tussen joden en christenen gaat ook over mensenrechten, een artikel van Gied ten Berge

Evaluatie, ook iets voor de PKN?

Op 12 februari 2016 was er een druk bezochte Inspiratiemiddag van Tent of Nations Nederland in Houten. Na eerst telefonisch contact met Daoud Nassar was er een carrousel met acht themagroepen. Het was een middag vol ontmoeting en creativiteit, met muziek en Palestijnse hapjes. Hier: de foto's en hier een recent artikel van collega Henk Fonteyn over Tent of Nations.

Na deze middag moest ik denken aan de uitspraken van Amoz Os over Jezus (zie hieronder). Zou hij Daoud Nassar en zijn motto 'We refuse to be enemies' ook naïef vinden? Of zouden Daoud en zijn volksgenoten zich ik ook moeten bevrijden van de Israëlische onderdrukking 'met helmen en machinegeweren'?

Naïef?

Onlangs las ik Judas, het nieuwe boek van de joodse schrijver Amoz Os. Hoofdpersoon in het boek is de gesjeesde student Sjmoeël die onderzoek doet naar joodse opvattingen over Jezus. Een poosje woont hij in bij de oude en invalide Gersjom Wald en zijn schoondochter Atalja op wie hij verliefd wordt.

Sjmoeël voert dagelijks gesprekken met Gersjom Wald, ondermeer over Jezus en Judas. Gershom heeft het nodige respect voor Jezus, maar vind Jezus' oproep om iedereen lief te hebben, zelfs je vijanden, niet geloofwaardig (p. 89).

Die opvatting van Gershom is ook die van Amoz Os zelf, zoals te lezen valt in een recent interview in Trouw (15-12-2015): "Ik heb altijd van Jezus gehouden, omdat hij zo zachtaardig is, en warm en ontroerend. Soms ook grappig. Maar als hij spreekt over universele liefde, dan begrijp ik niet waar hij het over heeft. Ik kan misschien van tien of vijftien mensen houden, niet meer. En ik kan het ook niet eens zijn met Jezus' idee van het toekeren van de andere wang [vgl. Lucas 6: 27-28]. Ik heb familieleden die bevrijd werden uit de nazi-kampen. Zij werden niet bevrijd door vredesactivisten met spandoeken en olijftakken, maar door militairen met helmen en machinegeweren."

Amos Oz vind Jezus blijkbaar nog al wereldvreemd, en daarin soms grappig.

Amos Oz en Jezus

       Een lang en dramatisch conflict in vogelvlucht

       (engelstalig; je kunt via de youtube instellingen
       de engelse tekst als ondertiteling aanzetten)

       Zie ook: De Israëlische bezetting zal plotseling eindigen

In vogelvlucht

Op 10 december 2015 presenteerde het bestuur van de Stichting Heruitgave Oudere Ethische Theologie (SHOET) in het kerkje van Blauwkapel het derde en laatste deel van het Verzameld Werk van J.H. Gunning. Met het verschijnen van dit laatste deel en het eerder verschenen Verzameld Werk van D. Chantepie de la Saussaye was de belangrijkste doelstelling gerealiseerd en kon de stichting worden opgeheven.

Na drie korte lezingen bij het derde Gunning-deel door de hoogleraren N.W. den Bok, W.B. Drees en R. Reeling Brouwer blikten de respectievelijke secretarissen van de Saussaye-editie (dr. H. Veldhuis) en de Gunning-editie (dr. L. Mietus) terug op een periode van ruim 20 jaar waarin de beide heruitgaven tot stand kwamen.

De middag werd feestelijk besloten met een prachtig concert door Thomas Triesschijn (blokfluit) en Aljosja Mietus (klavecimbel)

Hier mijn referaat: Medium omnium

Saussaye en Gunning

Palestijnen die decennialang worden onderdrukt en getreiterd, totdat hun kinderen in machteloze bitterheid wat terug proberen te doen . . . met stenen of een mes. Daarna kunnen hun Israëlische bezetters zeggen: "Zie je wel, Palestijnen zijn terroristen!" Dat is de werkelijkheid van Israël en de Palestijnen.
De regering van mijn land laat het gebeuren; mijn kerkleiding ook, gelegitimeerd door een foute etnische theologie. En de Arabische wereld ziet dat mensenlevens in Parijs veel meer waard zijn dan in Gaza. 'Onze joods-christelijke cultuur' wordt inderdaad bedreigd, om te beginnen door onszelf.

   Vind je dit stukje te kort door de bocht? Lees dan de langere versie (pdf).

             

Bittere messen

De PKN-synode lijdt sinds enige tijd onder een wonderlijke en tegenstrijdigige dynamiek bij het zoeken naar een ferm antwoord op de ontkerkelijking, die zich in een overrompelend tempo doorzet.
Enerzijds klaagt synode-scriba Arjen Plaiser over 'de toegankelijkheid van traditionele kerkdiensten': "Ik vind onze eredienst soms wel erg voor ingewijden. Voor een buitenstaander is het alsof je naar een Chinees schouwspel zit te kijken." Dat is nogal een pijnlijke opmerking voor al die PKN-predikanten die elke week hun best doen een zo verstaanbare mogelijke preek en liturgie te maken, waarin bijbel, kerkelijke traditie en actualiteit zo goed mogelijk op elkaar betrokken worden.

Anderzijds blijkt een groot deel van de synode voorstander te zijn van de aanstelling van bisschoppen, predikanten met regionale taken en bevoegdheden en met de uitstraling van een 'bisschop'. Is dat geen heimwee naar een ambt dat alleen kan en kon functioneren in tijden en kerken die Plaisier nu zelf ervaart als 'Chinees'? Het goed functioneren van een 'bisschop' vraagt om een sacramenteel kerkbesef dat in de PKN allang verloren is gegaan, helaas. In dat verband verwijs ik graag naar het hieronder genoemde interview met Erik Borgman. Het aanstellen van bisschoppen in de PKN zal ertoe leiden dat parmantige pretenties van PKN-managers die menen dat ze de kerk nog wel kunnen redden, bekleed en gelegitimeerd zullen worden met 'Chinese' mantels en bevoegdheden.

Chinees

"Sinds m'n jeugd wist ik dat ik door mijn belijden van God een innerlijk kompas volgde."
[. . .] "Vaak wens ik, dat de mensen, ook in mijn eigen partij, sterker zouden opkomen voor een openlijke christelijke houding. Het onderscheid maken tussen wat wezenlijk en wat eigenlijk onbelangrijk is, was de kracht van Jezus."

Dat schrijft Angela Merkel, Bundeskanzler en CDU-voorzitter in een recente meditatie over de betekenis van haar geloof.

Lees meer: Waarom ik christen ben (Nederlandse vertaling van Bert Bomer,
overgenomen uit Ontmoeting, het kerkblad van de PG Rheden; hier het origineel)

Zie ook: Angela Merkel over de angst voor islamisering (Bern, 5 september 2015)

'Waarom ik christen ben'

In Trouw van 29 oktober 2015 staat een interview met de rooms-katholieke theoloog Erik Borgman naar aanleiding van zijn nieuwe boek Waar blijft de kerk. Gedachten over opbouw in tijden van afbraak. In dat interview zegt hij veel dingen die me uit het hart gegrepen zijn, zoals:

"Ook zonder succes is de kerk kerk. De kerk blijft een sacrament, net zoals God blijft, ook als de mensen niet meer in Hem geloven. [. . .] God gaat aan ons geloof vooraf en is niet afhankelijk van ons geloof. Ziet de kerk dit niet, dan is ze eigenlijk niet te redden. [. . .] Als wij zelf de werkelijkheid betekenis moeten geven, dan hebben we ons vonnis getekend. Want wij geloven niet, of niet voortdurend, of niet hard genoeg, en bovendien gaan we uiteindelijk dood. [. . .]
De kerk is veel te modern geworden door zichzelf te beschouwen als een doelgerichte organisatie, een onder vele. Alsof haar bestaan afhangt van efficiency, succes, uitstraling, bereik. Dan vergeet zij dat zij belichaamt dat we leven van dat we krijgen. [. . .] De kerk is een plaats van doordachte passiviteit."

Lees meer: De kerk is veel te modern geworden (Trouw, voor abonnees)

Veel te modern

Hier de foto's van de Palestijnse Filmmiddag op 11 oktober in de Fransche School. Er waren twee films: 'The Attaque' en 'Where the Birds fly', en twee sprekers: Dries van Agt en Ingrid Rollema. De filmmiddag werd georganiseerd door de Culemborgse Olijfboomgroep.
Lees meer: Dries van Agt over het huidige geweld in Israël en Palestina

Palestijnse Filmmiddag

Op 3 oktober was er
weer Kerk's Anders.
Het werd een prachtige zaterdag!

 

 

 


      Zie: een filmpje van de openingsact,
      de foto's van Wim Beekman: deel 01 en deel 02,
      de foto's van Dik Hooijer: hele dag.

Kerk's Anders
3 oktober 2015

Een paar jaar geleden schreef ik een artikel in ons kerkblad over Gaan we morgen ook naar de kerk? Ds. Henk Fonteijn werd hierdoor geïnspireerd en schreef een internet-boekje over 'Waarom ik naar de kerk ga'.

Inmiddels is dat boekje bewerkt en uitgebreid en zal het binnenkort verschijnen onder de titel: Als je kinderen niet meer gaan... Gedachten voor ouders die wel in de kerk blijven.

Naar de kerk?

Op 17 augustus hebben Israëlische soldaten en veiligheidspersoneel toezicht gehouden op het bulldozeren van het land en ontwortelen van meer dan 100 oude olijfbomen in Bir Ouma. Veel van de bomen waren wel 1500 jaar oud. Het land wordt vrijgemaakt voor de Israëlische scheidingsmuur. Christenen uit het gebied zijn dagelijks bij elkaar gekomen op de plaats van het bulldozeren om te protesteren tegen de illegale onteigening van hun land en te bidden voor de bescherming van de Cremisan Vallei.


Lees meer : Ontwortelde levens (ooggetuigenverslag met foto´s) en Cremisan-dossier (Kairos.nl)

Journalist Rena Netjes schrijft erover in de EO-gids (27 aug. p.21):
“De mensen die ik sprak, wijzen erop dat Jezus opstond tegen onrecht en opriep om gevangenen te bezoeken. Ze begrijpen niet goed waarom sommige Nederlandse christenen vrij kritiekloos achter ‘de repressieve Westbank-politiek’ van de Israëlische regering lijken te staan."
Helaas geldt dat ook voor mijn eigen PKN, die maar heel voorzichtig protesteert uit angst voor commotie in joodse kring en eigen kring.

Gruwel van verwoesting
door Israël

 

 

Henk Fonteyn is ver weg, in de Palestijnse gebieden (zie blog).
Intussen (11 juli 2015) vermaakt zijn vrouw Mirjam zich prima . . .  :

en Mirjam . . .

De Israëlische Ambassade is boos omdat in een Nederlands schoolboek staat dat premier Menachim Begin een terrorist was. Maar het is dus wel waar. Zo was Begin verantwoordelijk voor een terroristische bomaanslag in 1946 op het Britse King David Hotel in Jeruzalem met 91 doden als gevolg. Ook was hij verantwoordelijk voor het bloedbad van Deir Yassin in 1948, waarbij ten minste 110-120 Arabische burgers om het leven werden gebracht. En een andere premier, Itzchak Shamir, was ook verantwoordelijk voor zulke terroristische misdaden. Israël wil nooit praten met bijvoorbeeld de 'terroristen van Hamas'. Hadden Europa en de VS vroeger nooit mogen praten en overleggen met Begin en Shamir?

Lees meer: Israëlische ophef over schoolboek

Terrorisme aan beide kanten

Bij de tentoonstelling over Jona en de activiteiten erom heen komt nog een toegift. Collega Henk Fonteyn schreef een 'berijmde', ritmische versie van het Jona-verhaal. Eén van zijn schoonzussen, Liselot Appelo, maakt er speelse illustraties bij (aquarel).

Het boekje, gedrukt op stevig glanspapier, A4 formaat, kost € 12,50 en is te bestellen via h.fonteyn@kpnplanet.nl . Woon je in Culemborg dan wordt het gratis thuisbezorgd, anders komen er verzendkosten bij.

Jona opnieuw

Van 3 tot 7 juni is in Sturtgart weer de Duitse Kirchentag. In een open brief aan de leiding en bezoekers van de Kirchentag doet bisschop Desmond Tutu een bewogen oproep om op te komen voor de rechten van het Palestijnse volk en zich aan te sluiten bij de Palestijnse Kairos-beweging:

"As Christians, it is our duty to side with the oppressed, the downtrodden, the poor, the prejudiced and unjustly treated – ALWAYS. There is no place for neutrality, because it favours the oppressors. Always."

" BDS [boycott, divestment, sanctions] is not antisemitism. Do business with Jews, organize with them, love them. But don't support – militarily, economically or politically – the machinery of an apartheid-state. We can't do business as normal because conditions in the Holy Land are totally abnormal.
Please tell your government that mere words of concern are insufficient. They don't change anything. The appropriate response when confronting injustice is to take real steps to confront and eradicate it."

"Beware of anti-semitism, and all other forms of racism, but beware also of being cowed into silence by those who seek to stifle criticism of the oppressive politics of Israel by labeling you anti-Semitic.
I implore you to listen carefully to what Kairos Palestine is saying. Our Christian sisters and brothers in the Holy Land cannot use balanced synod statements expressing sympathy for oppressor and oppressed alike. They are asking all of our help to win their collective freedom back."

Lees meer: Open brief Tutu aan Kirchentag

Brief van Tutu
aan de Duitse Kirchentag

De PKN-synode heeft nagedacht over meer flexibiliteit in de binding van predikanten aan één gemeente, oftewel: niet te lang dominee bij dezelfde gemeente. Synodepraeses ds. Karin van den Broeke vraagt zich in haar Commentaar bij de tijd af waarom er zoveel verzet is tegen meer flexibiliteit. Want, zo schrijft ze, we weten toch dat er "een nog dieperliggend fundament is om op terug te vallen. Die basis schept ruimte om het leven met iets meer flexibiliteit tegemoet te treden." Toch wel treurig wanneer je als PKN-leiding je predikanten met zo'n vrome dooddoener jouw kant probeert op te krijgen.

Lees ds. Karin van den Broeke: Fundament schept ruimte voor flexibiliteit

We weten toch . . .

Toen ik in de zeventiger jaren als theologiestudent uitgesproken pro-Israël was - ook op theologische gronden -, werd die breed aangehangen Israëlvisie bestreden door de Neerlandicus Bram Maljaars in zijn boekje Niet allen Israël (1976). Achteraf moet ik vaststellen dat hij toen veel meer gelijk had dan ik. Van Maljaars verscheen onlangs een uitgebreidere studie: Heel Israël zal behouden worden (2015). Daarin toont hij aan, dat met de uitdrukking 'heel Israël' in Romeinen 11: 26 ("heel Israël zal gered worden") niet het nationale volk Israël bedoeld wordt, maar 'Israël' als de gemeenschap van christenen uit joodse èn niet-joodse (heidense) achtergrond. Romeinen 11: 26 kan daarom niet worden aangevoerd als sleuteltekst in veel pro-Israëltheologieën, die de staat Israël zien als een eerste vervulling van die belofte.
Maljaars komt ook met de voor mij nieuwe these dat Paulus de christenen uit de heidenen ziet als de vervulling van oudtestamentische beloften voor Efraim, het verloren gegane tienstammenrijk. Ik kan zijn onderbouwing daarvan onvoldoende beoordelen, maar zijn andere argumentatielijnen zijn al sterk genoeg voor zijn interpretatie van 'heel Israël'.

Recente publicaties over deze thematiek van Maljaars' geestverwant Steven Paas heb ik hier eerder al ter sprake gebracht. Daar is een nieuw boek bijgekomen: Liefde voor Israël nader bekeken. Voor het evangelie zijn alle volken gelijk (2015).
Maljaars en Paas zijn in hun schriftopvatting traditioneler dan ik, maar hun exegetische en theologische argumentatie vind ik op hoofdpunten overtuigend. Daarmee brengen ze belangrijke argumenten in tegen veel populaire Israëltheologie die om twee redenen heel schadelijk is: De overwaardering van Israël als etnisch volk doet afbreuk aan de centrale betekenis van Jezus Christus; bovendien leidt zulke Israëltheologie in de praktijk vaak tot de legitimatie van de onderdrukking door Israël van het Palestijnse volk.

Ik hoop van harte dat de publicaties van Maljaars en Paas in de toekomst eerlijker en zakelijker worden ontvangen - ook in orthodoxe kringen - dan tot op heden het geval is.

Maljaars
en Paas
over 'Israël'

In de gezamenlijk kerkdienst van 19 april (Grote of Barbarakerk) gingen verbeelding en preek over Hooglied 1: 1-9, met als thema: Je bent heerlijk!

Hier een filmpje van de verbeelding en hier de foto's

En hier de preek

Hooglied

In de Passievesper van Palmzondag 29 maart werd in de Grote of Barbarakerk voor het eerst de Matthäus Passion uitgevoerd onder leiding van de eigen cantor-organist Marijn Slappendel. De kerk was afgeladen vol (voor 200 mensen was geen kaartje). Het was een zeldzaam mooie uitvoering waardoor veel mensen werden geraakt.

Hier enkele foto's van repetitie en uitvoering

Mattheüs Passion

Onlangs hebben Kairos NL en Sabeel NL antwoord gekregen op hun brief aan de PKN-leiding (zie hieronder). Dat antwoord bevestigt de indruk dat de leiding van PKN en Kerk in Actie de rust in de eigen kerk belangrijker vinden dan prioriteit geven aan het uitgangspunt van gerechtigheid, zoals dat volgens de eigen IPA-nota wel zou moeten:

"5. De kerk ziet (volken)recht en in internationale verdragen omschreven mensenrechten als het primaire oriëntatiepunt voor de oplossing van het Israëlisch-Palestijns-Arabisch conflict (IPA-nota, slot p. 55)."

Vrede en verzoening bouw je op de basis van gerechtigheid en niet op het zand van 'de lieve vrede bewaren'.

Lees meer: brief PKN en Kerk in Actie aan Kairos NL en Sabeel NL

Op zand

In haar eigen beleidsnota over het Israëlisch-Palestijns conflict (IPA-nota) wordt gesteld dat het internationaal recht uitgangspunt moet zijn bij de beoordeling en oplossing van dat conflict. Maar de PKN-leiding heeft dat principiële uitgangspunt nooit kracht bijgezet uit vrees voor onrust in eigen gelederen. Het lijkt er zelfs op dat de PKN-leiding dit uitgangspunt in de praktijk steeds meer loslaat. Sabeel NL en Kairos NL schreven daarover samen een kritische brief aan het PKN-moderaman: Brief Sabeel NL en Kairos NL aan PKN-moderamen.

In Israël zelf zijn er wel organisaties die ondanks groot verzet in eigen kring durven opkomen voor het internationaal recht, zoals bijvoorbeeld B'Tselem. Vanuit Nederland worden deze Israëlische vredes- en mensenrechtenorganisaties gesteund door SIVMO. Voorzitter daarvan is Gied ten Berge, die onlangs werd geïnterviewd in Volzin: Israël is niet het beloofde land.

In eigen kring

De uitkomst van enquêtes over meningen wordt vrijwel altijd bepaald door degenen die de vragen opstellen en de antwoorden interpreteren, niet door de invullers van de enquêtes. Daarom zijn enquêtes zo bruikbaar voor de opstellers, of juist niet. Dat zal bij de enquête van de PKN niet anders zijn.

Verder raakt de enquête niet het echte probleem van de secularisatie. De katholieke hoogleraar theologie Erik Borgman schrijft: "Er is iets mis als kerken hun leden vragen wat zij willen, om dat te doen en gaan verkondigen. [. . .] Dat het evangelie voor wie het hoort een bron van grote vreugde is [. . .] dat herkennen katholieken nauwelijks. Naar mijn ervaring is dit bij protestanten niet anders. Dit is ons probleem. We beseffen blijkbaar niet langer, dat we redding nodig hebben, en constateren daarom ook niet meer buiten onszelf van vreugde dat in Jezus redding van Godswege onder ons is komen wonen en ons bestaan in zijn Geest voluit leven wordt. Hoezeer zij het haar leden ook naar de zin maakt, als de kerk dit niet hervindt, heeft zij geen belang." (Trouw, 24-02-2015, p. 21)

Enquête PKN

In januari 2015 maakte Dries van Agt, voorzitter van The Rights Forum, een reis door Palestina. Hier zien we hem met Daoud Nassar, de stichter van Tent of Nations

Lees meer: Van Agt in Palestina

Van Agt in Palestina

Volgens ds. Van der Kaaij heeft Jezus niet echt bestaan en is Hij een mythe. Maar niet alleen de vier evangeliën en alle Nieuwtestamentische brieven getuigen ervan dat Jezus echt heeft bestaan. Ook de joodse historicus Flavius Josephus (37- ca 100 na Chr.) noemt Jezus in zijn geschiedschrijving.

Ds. Arjan Plaiser, PKN scriba, reageert op de stelling van ds. Van der Kaaij als volgt: "Ooit heeft Tolkien gezegd: de mythe is historie geworden. Inderdaad gaat er veel aan het evangelie vooraf. Een ware vonkenregen aan mythen, verhalen en beelden. Een droomwereld. Het evangelie vertelt dat die droomwereld geschiedenis is geworden. Daar achter terug gaan, is een terugval in de wereld van de mythen. We moeten niet terugvallen in de droomwereld van de mythe, maar wakker worden in het evangelie."

Dat vind ik mooi en raak gezegd. Lees meer: Arjan Plaisier, Commentaar bij de tijd

Wakker worden

"Wanneer er in de samenleving schokkende dingen gebeuren die massale rouw veroorzaken, hebben niet alleen de overheid en de politiek een rol te spelen. Er wordt dan ook iets van de kerk verwacht." Deze woorden, verwijzend naar de aanslagen in Parijs, sprak H. J. Feenstra, directeur van de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst in het Landelijk Dienstencentrum (LDC) in Utrecht.
Feenstra: „Wanneer er mensen en groepen worden bespot, wanneer geweld ons schokt, wanneer machtelozen in onze samenleving het onderspit delven, dan is het noodzakelijk dat ook de Protestantse Kerk haar stem laat horen en mede richting geeft aan de inrichting van de samenleving.” (RD, 13 januari 2015)

Helemaal mee eens. Daarom vroeg ik vorig jaar september per email aan PKN-praeses ds. Karin ten Broeke of zij naar aanleiding van weer een Gaza-oorlog deze petitie van PAX (een door haar gewaardeerde organisatie) wilde ondertekenen. Zij antwoordde afwijzend . . .

"Er wordt dan ook iets van de kerk verwacht -"

Op initiatief van het Platform Appèl Kerk en Israël gaat Kerk in Actie van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) naast Sabeel nog een ander project van Palestijnse christenen steunen, zo meldt het Reformatorisch Dagblad. Hiermee doet de PKN een handreiking aan het Platform dat de PKN opriep om de samenwerking met Sabeel te stoppen. Het nieuwe project is Seeds of Hope van Tass Saada, een tot het christendom bekeerde moslim die nu ook vindt dat het Joodse volk op grond van beloften in het OT recht hebben op het Heilige Land.

Door dit accoord met het Platform bevestigt de PKN-leiding een gevaarlijk theologisch spoor waarop biblicisme en etnisch denken hand in hand gaan, en waarvoor al in 1950 is gewaarschuwd door de theoloog Miskotte. Ondanks deze waarschuwing noemde PKN-scriba Arjan Plaisier de oprichting van de staat Israël in 2011 nog "een analogie van de opstanding van Jezus". En in dezelfde lezing verweet hij Sabeel, Kairos en geestverwante organisaties het "druk uitoefenen op gewetens". In zo'n sfeer krijgt het Platform gemakkelijk ruimte van de PKN om de positie en integriteit van Sabeel te beschadigen.

Tegen de huidige Israëltheologie van de PKN is het volgende in te brengen:
- In de bijbel gaat het om Israël en het joodse volk als concrete geloofsgemeenschap en niet om een volk als etnische entiteit ('Israël naar het vlees'). Dat wordt door Paulus nog eens uitdrukkelijk bevestigd in zijn Romeinenbrief, als hij spreekt over het nieuwe Israël als bestaande uit navolgers van Christus uit joden en heidenen (dat is 'gans Israël').
- De landbelofte is niet een belofte aan een volk als etnische identiteit, maar een belofte aan een groeiende en uitwaaierende geloofsgemeenschap. Zoals in de zaligsprekingen staat: "zij zullen de aarde ('ha eretz') beërven". Het beloofde land wordt heel de aarde, zoals het nieuwe Israël, voortkomend uit joodse geloofswortels, een wereldgemeenschap wordt (lees voor meer uitleg mijn Sabeel-brochure De muur is afgebroken; hier ook een versie met onderbouwing en bronvermelding in voetnoten).

Dat Kerk in Actie nu een andere weg inslaat, staat haaks op al haar andere projecten, waar juist wordt ingegaan tégen zulke vormen van etnisch denken. Het lijkt maar een kleinigheid: In het kader van recht doen aan pluriformiteit in de PKN neemt Kerkinactie er een project bij. Maar de achterliggende visie is strijdig met de bijbel en christelijke theologie, en heeft grote gevolgen, waaronder het Palestijnse volk al jaren ernstig te lijden heeft.

Kerk in Actie
't spoor bijster

Ooit is de maand januari uitgeroepen tot de 'maand van de spiritualiteit. 'Spiritualiteit' is een breed begrip maar velen die zich tegenwoordig 'spiritueel' noemen, nemen daarmee een kritische houding aan ten aanzien van het traditionele christelijke geloof. Kern van hun nieuwe 'spiritualiteit' is een zorgeloos 'leven in het nu' dat uitstijgt boven de onrust van het eigen ego.
In Trouw van 3 januari 2015 schrijft Leonie Breebaart, eindredacteur van de bijlage 'Letter en Geest', een column over deze populaire spiritualiteit en plaatst daarbij een kanttekening die ik onderschrijf: "Alleen, en dat is juist het lastige van veel 'spirituelen': ze gaan niet graag in discussie. In de kern gaat het hun alleen om hun eigen gemoedsrust. Ze suggereren vaak wel dat de wereld vanzelf al een stukje beter wordt als wij westerse mensen wat meer in balans raken. Maar daar heb ik mijn twijfels over." (Trouw, 3-1-2015, Letter en Geest, 2)

Die twijfels deel ik. Gemoedsrust of innerlijke vrede is ook in de bijbel een groot goed. Maar niet minder belangrijk is dat we ons daarin regelmatig laten storen door de vraag van de naaste, door de nood van mensen, door een roeping van God die je veel onrust en verantwoordelijkheid kan geven. Juist als we vrijer komen te staan van ons ego ontstaat er ruimte voor de ander en de Ander. Vaak is er de omgekeerde weg: dat we pas door zo'n onrustig makende vraag van de Ander ('het gelaat van de Ander' zou de joodse filosoof Levinas zeggen) loskomen van onze egocentrie, misschien ook van het verfijnde narcisme van onze 'spiritualiteit'.

Spiritueel

Jean Jeacques Suurmond schreef in Trouw (11-11-14) een column over de vraag naar geweld in het hart van christendom in Islam:

"In het christendom is de geweldloze Jezus een permanente kritische tegenkracht die de steeds weer aggressieve mythen [zoals godsdienstoorlogen tussen protestanten en katholieken] ontmaskert." [. . .]
" De meeste moslims willen geen oorlog en de islam kent mystieke stromingen die ook mij als christen kunnen inspireren. Maar terwijl Jezus de avondmaalsbeker heft, steekt Mohammed een zwaard omhoog. Een religie die de boodschap van een gewelddadige profeet als centrum heeft, is fundamenteel onmachtig om vrede onder haar aanhangers te bevorderen."

In de dialoog met de islam (en ook van het christendom met zich zelf) brengt dit onderwerp ons bij de kern van de zaak, waar we niet omheen kunnen.

Lees meer: Beker of zwaard (De Verdieping, p. 7)

Beker of zwaard

Op zondagmiddag 9 november hield Dries van Agt de Preek van de Leek in de Doopsgezinde Singelkerk van Amsterdam. Er was veel belangstelling, ook van pro-Israël-demonstranten die met kwetsende teksten en spandoeken de dienst verstoorden. Ook kerkdiensten zijn voor hen niet meer veilig en dat is verontrustend. Misschien dat het Centraal Joods Overleg (CJO) en onze PKN-leiding daarover een uitspraak kunnen doen. Nadat de ordeverstoorders vertrokken waren luisterden de andere kerkgangers naar een indringende preek, en werd het een indrukwekkende dienst van woord, lied en gebed.

Hier enkele foto's

'Preek van de leek' door Dries van Agt

Vertrekkend minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans heeft van oud-premier Dries van Agt een zeer kritische brief gekregen vanwege het Nederlandse Midden-Oostenbeleid. In een open brief schrijft Van Agt dat Timmermans kan terugzien op een succesvol ministerschap, maar naar Brussel gaat met een ''lelijke smet op zijn blazoen''. De oud-premier verwijt Timmermans dat het Nederlandse Midden-Oostenbeleid ''in de kern nog steeds zo eenzijdig pro-Israël is als onder je voorgangers''.

Van vorige kabinetten zei Timmermans in 2012: "Wij zijn voor Netanyahu nuttige idioten." Maar volgens Van Agt heeft de PvdA'er niets veranderd aan de koers van VVD en CDA om de Israëlische regering eigenlijk altijd te steunen.

Lees meer: Open brief Dries van Agt aan Frans Timmermans  -   en ook: Steun RightsForum

'Nuttige idioten'.

Twee denkers van de ChristenUnie, Wouter Beekers en Robert van Putten, schreven een boekje over de Coöperatiemaatschappij als alternatief voor de participatiesamenleving. In een interview van Trouw met de auteurs staan waarnemingen en conclusies die ik herken vanuit mijn werk als predikant.

"Decennia lang zijn alle kaarten op de staat gezet, daarna moest de markt het gaan doen. En nu is het de samenleving, het is een en al jubel en lof voor wat die samenleving allemaal kan."
"Je hoort niemand meer praten over het verlies aan sociaal kapitaal. Iedereen zit [zo zegt men] vol energie en kracht, het is een soort taboe om te zeggen dat dat niet zo is. Maar kijk naar de statistieken, mensen zijn vermoeid, ze hebben een burn-out, tot twintigers aan toe! Zij redden het niet meer, een op de tien vliegt uit de bocht. Kijk naar mantelzorgers, van hen is een aanzienlijk deel overbelast. Oververmoeidheid is overal aan de hand, en dat moeten we bespreken. We moeten meer presteren, meer werken - ook vrouwen -, meer zorgen, meer consumeren."

De auteurs pleiten voor de coöperatiegedachte: geen eenzijdige nadruk op de participerende burger, maar een samenleving waarin overheid, maatschappelijke instellingen, verenigingen en individuen gelijkwaardig samenwerken, met daarin een goede balans tussen naastenliefde en constructief eigenbelang.

Lees meer: Zo vitaal is de samenleving niet (Trouw, voor abonnees) en Coöperatiemaatschappij

Oververmoeid

Hier een artikel van Desmond Tutu over de Gaza-oorlog
in de Israëlische krant Haaretz:

My plea to the people of Israel: Liberate yourselves by liberating Palestine

"Goodness prevails in the end. The pursuit of freedom for the people of Palestine from humiliation and persecution by the policies of Israel is a righteous cause. It is a cause that the people of Israel should support.
Nelson Mandela famously said that South Africans would not feel free until Palestinians were free. He might have added that the liberation of Palestine will liberate Israel, too."

Desmond Tutu

De regering van Israël strijdt met alle middelen voor een etnisch Joodse staat. Daarmee loopt iedereen die kritiek heeft op de Israëlische regering en op haar bezetting en vernietiging van de Palestijnse gebieden en hun bevolking het risico te worden uitgemaakt voor antisemiet.

PKN-scriba Arjan Plaisier wil over de oorlog in Gaza weinig zeggen, uit angst voor 'eenduidige oordelen'. Wel spreekt hij zich eenduidig uit tegen recente uitingen van antisemitisme in Europese landen (natuurlijk ook door mij verafschuwd). Met zo'n veroordeling loop je in Nederland weinig risico en kun je rekenen op veel bijval. Maar zo'n veroordeling van antisemitisme is bij alle zwijgen van de PKN over de apartheidspolitiek van Israël ook ernstig eenzijdig. Ook met zo'n eenduidige veroordeling van antisemitisme kun je 'de plank misslaan' (lees column ds. Plaisier).

Een staat funderen op etnische basis - ook als die Joods is - is in strijd met de principes van internationaal recht en christelijke theologie. Lees meer: De muur is afgebroken.

Antisemitisme

Op 5 juni was ik bij een concert van de trompettist Eric Vloeimans met het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de Rotterdamse Doelen. Eric Vloeimans is een fabuleuze muzikant met "een", zoals Martin Brill schreef, "bevrijde trompet". Het werd een avond met muziek die troost en bevrijdt.

Hier een videoimpressie van het concert en een recensie van Aart van der Wal.

Bevrijd

Ds. Henk Fonteyn is bijna aan het einde van zijn drie maanden vrijwilligerswerk voor EAPPI in Israël en Palestina (zie ook hieronder). Op 23 juni verscheen van hem een artikel over zijn ervaringen in het Nederlands Dagblad (ND). Op verzoek van Henk en met toestemming van het ND stel ik het artikel hier graag beschikbaar voor andere belangstellenden dan ND-lezers.

Lees meer: Kies met Israël en Palestijnen geweldloze weg (ND)

Geweldloze weg

De ChristenUnie is een politieke partij die mensenrechten en internationaal recht hoog in het vaandel heeft staan. In het verkiezingsprogramma van de CU staat: "we laten ons leiden door het belang van de rechtsstaat, de bescherming van de mensenrechten en het tegengaan van kinderarbeid en mensenhandel. Wij willen daarin consequent zijn." Op dit terrein is woordvoerder Joël Voordewind heel actief en doet hij veel goed werk, o.a. als het gaat om christenen die bedreigd en vervolgd worden in islamitische landen. Maar zo gauw het gaat om Israël en de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden is de CU niet consequent en lijken mensenrechten en internationaal recht nauwelijks meer een rol te spelen, en worden zelfs de christenen vergeten.

Martin Siepermann, directeur van The Rights Forum, heeft over dit inconsequente buitenlandbeleid van de CU een artikel geschreven dat ik hier graag onder de aandacht breng: ChristenUnie steunt kolonisten, niet Israël (deel 1)

Consequent?

Op 4 mei hield ik een toespraak over Vrijheid geef je door bij de Culemborgse herdenking.

Hier de toespraak

Vrijheid

Onlangs is een mooi boek over Jezus verschenen van Antoon Vos: Jezus, zijn verhaal (175 blz.). Antoon Vos, die hoogleraar is in Leuven (ETF), ken ik goed vanuit de Onderzoeksgroep Johannes Duns Scotus, een extra reden om zijn boek hier van harte aan te bevelen.

Jezus is algemeen bekend als een belangrijke persoon uit de wereldgeschiedenis. Maar waarom is hij nu eigenlijk zo belangrijk, en hoe is het toch mogelijk dat zijn leven het begin werd van een wereldwijde beweging? In ons geseculariseerde Nederland is er - ook in christelijke kringen - een groeiende verlegenheid bij die vragen.
De kracht van Antoon Vos' boek is dat hij je in heldere en persoonlijk getinte taal in contact brengt met de unieke persoonlijkheid van Jezus, met de bijzondere veranderingen die hij teweeg bracht in de levens van mensen, en de wereldhistorische betekenis daarvan. Een andere titel voor zijn boek had kunnen zijn: 'De revolutie van mededogen'. Jezus komt naar voren als de verpersoonlijking van Gods ontferming voor mensen, die leidt tot een fundamentele vernieuwing van hun wil, denken en leven.

Vos bespreekt een reeks hoofdmomenten uit het leven van Jezus. Die hoofdstukken zijn eenvoudig te lezen en ook geschikt voor gebruik in gesprekskringen. Het laatste hoofdstuk (hfdst. XVII) is een wetenschappelijke doordenking voor theologen, - vijfendertig pagina's die meer bieden dan veel dikke boeken. Dus laat in een gesprekskring de dominee of pastoor dat hoofdstuk aan je uitleggen . . .

Jezus

Wat gebeurt er met onze visie op vrede, gerechtigheid en mensenrechten, als we ons losmaken van de joods-christelijke bronnen vanwaaruit die waarden gestalte hebben gekregen? Dat is misschien wel de belangrijkste vraag voor de toekomst van onze westerse cultuur. Die vraag kwam weer bij me boven toen ik las dat PaxChristi zich wat betreft de naam heeft losgemaakt van Christus: PaxChristi is PAX geworden. 'Pax is vrede, en dat overstijgt elk geloof', zegt PAX. Natuurlijk, maar wat gebeurt er met die vrede als er geen verankering meer is in de spirituele bronnen en traditie waaruit we die vrede hebben ontvangen en geleerd? Het besluit is vooral ingegeven door pr-overwegingen, maar wannneer je de bron van je vredesactiviteiten in de pr gaat ervaren als hinderlijk, dan zegt dat meer over je eigen verbinding met die bron, dan dat het brede publiek er geen belangstelling voor zou hebben.

Ik deel de prangende vraag van Gied ten Berge, die verscheidene jaren werkte bij IKV en PaxChristi: 'Wat hindert christenen eigenlijk aan de gestalte van Jezus van Nazareth?' Lees meer: PAX! wat is uw achternaam?

Het Commentaar in Trouw is wat mij betreft 'to the point': In onze ontzuilde samenleving is er geen reden meer onze levenbeschouwelijke identiteit te verhullen; integendeel.

Hinderlijk

Journalist Joris Luyendijk was lange tijd populair door zijn boek Het zijn net mensen. Het is maar de vraag of hij ook serieus genomen wordt nu hij onheilsprofeet durft te zijn. Als journalist van The Guardian heeft hij zich grondig verdiept in de financiële wereld en is heel erg geschrokken ('genuinely terrified'). De combinatie van hebzucht en grote technische mogelijkheden maken misbruik gemakkelijk en wijd verspreid. Dat heeft van de bankensector een soort Tsjernobyl gemaakt, waarvan de reactor opnieuw is aangezet. Een nieuwe, maar nog veel grotere ecomische crisis, die de hele samenleving zal ontwrichten, is waarschijnlijk, aldus Luyendijk. De politiek lijkt vleugellam, omdat die gegijzeld wordt door de financiële sector.
De bijbel en andere religieuze boeken, aldus Luyendijk, hebben op grond van lange ervaring altijd al gewaarschuwd voor zo'n economie als de onze. Als de economische ramp, waarvoor hij bang is, echt zal optreden, zou er, aldus Luyendijk, wel eens een religieuze opleving kunnen komen.

Lees meer: Dit gaat helemaal fout (Volzin)

Na lezing van Luyendijks indrukwekkende waarschuwing dacht ik: Het zou wel heel treurig zijn als religie in onze Westerse wereld alleen gaat groeien ten gevolge van een ramp (angst), en niet door de kernboodschap zelf van liefde en bevrijding van egoïsme zoals Christus die ons brengt.

Rampen
en religie

De 20ste editie van Culemborg Blues werd op 23 aug. geopend in onze Grote of Barbarakerk met in het hoofdprogramma een optreden van Normaal. Dat optreden werd besloten met een bluesversie van 'Oerend hard'. Ik was erbij, heb ervan genoten, en mocht (op afstand en zonder flits) foto's maken; met natuurlijk wat snapshots van gemeenteleden die heel Normaal zijn ...

Hier: de foto's,  en hier: Bennie Jolink in gesprek over God en zijn leven

Oerend hard
in de kerk

Het Zionisme en Israël als Joodse staat zijn gebaseerd op een visie van natie, land en staat waarin één etnische identiteit - de Joodse - een voorrangspositie inneemt. Burgers met een andere etnische achtergrond nemen een tweederangspositie in. Deze Zionistische visie is historisch en psychologisch begrijpelijk na een lange geschiedenis van antisemitisme en jodenvervolging. Maar het vasthouden daaraan is een doodlopende weg, omdat die onvermijdelijk leidt tot discriminatie en uiteindelijk hetzelfde doet als het antisemitimse: onderscheid maken op basis van ras en geloof. Om die reden kan een tweestatenoplossing nooit het laatste antwoord zijn op het midden-oosten conflict. Dat brengt ook de Canadees-Palestijnse juriste Diana Buttu naar voren in een interview met Trouw naar aanleiding van de nieuwe onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen.

Lees meer: De Palestijnse staat is een gepasseerd station

Gepasseerd station

Ik ben opgegroeid in de kerkelijke richting van de Gereformeerde Bond. De theologische kern van het geloof daar (van de 'bevindelijkheid') en van veel andere 'gereformeerde' theologie kun je samenvatten met: Het begint met 'Nee', en het kan misschien 'Ja' (een beetje 'ja') worden. Gelukkig leven veel gelovigen in orthodox-gereformeerde kring tegen die theologische kern in, vanuit het geloof en de liefde van hun hart.
In de loop der jaren heb ik ervaren en geleerd dat de kern van het christelijk geloof - met de doop als teken daarvan - precies andersom is: Het begint met Gods onherroepelijke en onvoorwaardelijke Ja; er kan in tweede instantie 'nee' klinken tegen alles wat strijdig is met dat Ja, dat van God uit altijd intact blijft. Elke binnen- of buitenchristelijke religiositeit die deze volgorde van Ja en Nee omkeert, volgt de weg van 'heidendom' dat wordt gevoed door angst voor de goden en elkaar. Bij alle theologische kernbegrippen kun je vragen binnen welk van beide kaders ze hun inhoud krijgen, zoals: genade, vreze des Heren, offer, etc.

Nederland staat bekend om zijn tolerantie. Is dat de tolerantie waarin het onvoorwaardelijke 'Ja' voorop staat? Of de tolerantie van het gedogen: Het begint met 'nee', maar het kan misschien 'ja' worden? In de trant van: "Jij mag er ook zijn: homo, vluchteling, Palestijn (na eerst de Jood), kleurling, allochtoon, andersgelovige."
Theoloog en programmamaker Ferdinand Borger hield de overdenking in de Gay Pride kerkdienst op 4 augustus in Amsterdam. Daarin brengt hij treffend onder woorden wat het verschil is tussen beide soorten van tolerantie. "Ik stelde mij de vraag waarom ik bijna allergisch reageer als er gezegd wordt dat God ook van homo’s houdt, of als er tegen mij wordt gezegd dat ‘jij er ook mag zijn’. Het moet in het woordje ‘ook’ zitten was mijn conclusie." [...] "Gisteren bij de Canal Pride – hoe leuk ook - is het tonen van die diversiteit ook een beetje een demonstratie van onze tolerantie. Kijk eens hoe goed we het doen!"

De heidense theologie van eerst het 'Nee' en dan misschien 'een beetje ja' doortrekt de hele samenleving, en dus niet alleen rechts gereformeerde kringen. Het Ja van Christus blijft overal zeldzaam groot nieuws.

Lees meer: Ferdinand Borger in Gay-Pride kerkdienst en Overdenking Ferdinand Borger

N.a.v. dit stukje stuurde mijn dochter mij dit lied: Same love; hier de vertaling van de songtekst

Same love
in
gedoogcultuur

Het nieuwe Liedboek, ik ben er blij mee.
Maar ook: Waarom staan er zo weinig kinderliederen in, niet meer dan ca. 35 van de ruim 1000 liederen? Wat een gemiste kans gemeenten op dit punt te inspireren en te verbinden! Verder is het nieuwe Liedboek meer de hoogkerkelijke kant uitgegaan, o.a. door de selectie van veel (mooie) liederen die vragen om de inzet van een cantor-organist. Terwijl veel gemeenten al moeite hebben met het vinden van een organist en juist meer de laag-kerkelijke richting uitgaan. Kortom we hebben een mooi Liedboek gekregen met gebreken die getuigen van gebrek aan visie op de kansen en beperkingen van onze protestantse kerken in de toekomst.
Het nieuwe Liedboek

Naast veel lof krijgt het nieuwe Rijksmuseum ook kritiek, o.a. van oud-museum directeur Julius Spalding. In een uitgebreid NRC-artikel heeft hij ondermeer kritiek op de manier waarop het Rijksmuseum religie laat zien. Volgens hem heeft het niet-christelijke publiek een introductie in het christelijke geloof nodig. Een toenemend aantal bezoekers weet niets van het christelijk geloof, dat eeuwenlang heel sterk het Nederlandse leven en de kunst heeft gedomineerd.

Daarbij doet Spalding een interessante uitspraak over het werk van Rembrandt: "Dan zouden bezoekers al meteen bij het begin van hun reis een idee krijgen van de betekenis van de ontzagwekkende duisternis in Rembrandts kunst. In zijn tijd geloofde men dat God de mens had geschapen naar zijn evenbeeld. Maar Rembrandt twijfelde of hij God kon zien in zijn eigen aardappelgezicht. Daarom schilderde hij zichzelf zo vaak. Hij was op zoek naar het spirituele licht van Gods schepping, waarvan mensen toen al het gevoel hadden dat het aan het verdwijnen was."
Spalding signaleert hier een besef (Gods licht verdwijnt) dat met name in veel Renaissance-kunst is waar te nemen: de natuurlijk werkelijkheid komt op zichzelf te staan, en staat niet meer in de transcendente glans van boven. Daarin was de Renaissance een voorloper van de secularisatie die we in onze Westerse cultuur nu zo indringend voelen.

Lees meer: Het Nieuwe Rijks is een mislukking (samenvatting) en volledige artikel (achter inlogcodes)

Aardappelgezicht

Onlangs hebben de Nederlandse kerken via de landelijke Raad van Kerken hun schuld erkend ten aanzien van het Nederlandse slavernijverleden. "Er was geen of onvoldoende respect voor Bijbelse en menselijke waarden" aldus de verklaring. Net zoals in het persoonlijke leven is het goed dat ook instituties zoals kerken zich verantwoorden ten aanzien van zwarte bladzijden uit de eigen geschiedenis. Regelmatig moeten we dan met schaamte erkennen dat we veel te laat tot inzicht komen. We begrijpen dan niet waarom we 'het' in het licht van het evangelie niet eerder wilden zien.
Een ander voorbeeld is de jodenvervolging. Ook in de 'Barmer Thesen', het belijdenisgeschrift van de Bekennende Kirche die in verzet kwam tegen Hitler, worden de joden en de jodenvervolging niet genoemd. Ook vanuit die kerk kreeg Dietrich Bonhoeffer in zijn strijd tegen de jodenvervolging maar weinig steun. Zó moeilijk is het blijkbaar voor ons, om wat er in de eigen tijd geschiedt aan onrecht scherp te zien en daartegen iets te doen.

Zou het ook nog 150 jaar duren voordat de Nederlandse kerken eerlijk durven te kijken naar hun houding ten aanzien van het conflict tussen Israël en de Palestijnen? Zou het kunnen dat wij ook op dit punt te weinig "de Bijbelse en menselijke waarden" laten gelden? Speelt ook ten aanzien van deze kwestie niet een onbijbelse (Israël-) theologie ons parten, net zoals toen onze kerken de slavernij theologisch legitimeerden?
Zou de Raad van Kerken niet eens een grondige analyse willen maken van hoe de Nederlandse kerken op theologische gronden komen tot een vergaande legitimatie van alle onrecht dat door Israël de Palestijnen is en wordt aangedaan? Waarom hebben de Nederlandse kerken vanaf het begin hun ogen gesloten voor de zgn. 'Nakba' en hun eigen medeverantwoordelijkheid daarvoor nooit erkend?
De Palestijnse christenen hebben ons in hun Kairos-document opgeroepen tot kritisch en theologisch zelfonderzoek. Helaas werd die oproep door de Raad van Kerken afgeweerd en bleef de noodkreet van de Palestijnse christenen onbeantwoord. Moeten zij nog 150 jaar wachten? Dan zal het voor het Palestijnse volk te laat zijn.

Ik heb geaarzeld of ik dit stukje zou schrijven, want gemakkelijk kan weer gezegd worden: "Daar heb je Henri Veldhuis weer met z'n 'stokpaardje'. Laat hij nu eens blij zijn met iets goeds van de Raad van Kerken." Dat laatste bèn ik ook. Maar is het niet de bedoeling van een schuldbelijdenis ten aanzien van kwaad in het verleden, dat we nóg meer alert worden op soortgelijke tragedies die nú geschieden, en waarvoor we nu medeverantwoordelijk zijn?

Toen en nu

In het Reformatorisch Dagblad verscheen een uitgebreid artikel over nieuwe publicaties en een symposium over kerkverlating. Ik noem daaruit een aantal conclusies:

* De ontkerkelijking gaat met een snelheid die ook door het Social en Cultureel Planbureau niet voorzien was.
* In 1970 was nog ruim 60 procent van de Nederlanders lid van een kerk, in 2010 was dat tot 30 procent gehalveerd.
* De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) verliest 50.000 leden per jaar.
* 3,4 miljoen Nederlanders beschouwen zichzelf wel als kerklid, maar nemen niet deel aan het kerkelijk leven.
* De kleine protestantse kerken hebben in absolute getallen gerekend meer actief betrokken kerkleden (565.000) dan respectievelijk de PKN in Nederland (465.000) en de Rooms-Katholieke Kerk (385.000).
* De vaak gehoorde opvatting dat de kerken weliswaar leeglopen maar dat religiositeit – in welke niet-institutionele vorm dan ook – het gat opvult, blijkt niet te kloppen.
* Door de ontkerkelijking ziet de toekomst van het vrijwilligerswerk in Nederland er niet rooskleurig uit.
* Als de trend doorzet, is de achterban van het CDA binnenkort minder religieus en kerkelijk dan het gemiddelde electoraat.

Lees meer: Nederland neemt (te) snel afscheid van de kerk (RD)

Afscheid
Mijn Culemborgse collega Henk Fonteyn mailde mij en anderen het volgende:

Gegroet allen! Het zat allang in 'Mijn documenten' opgeslagen: een lap tekst waar ik zo'n acht jaar geleden al mee begonnen was. Het was naar aanleiding van een artikel van Henri Veldhuis in ons Culemborgse kerkblad, over de vraag waarom ik/u/jij nog wel of niet meer naar de kerk gaat. Het prikkelde me tot een persoonlijke verantwoording. Waarom ik (nog) wel? Uitgevers hiervoor waren niet meer te vinden. De kerk is geen goed verkopend artikel meer, ook niet voor christelijke uitgevers.

Maar de moderne tijd kent ongekende mogelijkheden voor mensen met een missie! Ik zie het wel als een missie om het gesprek over bovenstaande vraag gaande te houden, zolang het nog kan, of misschien opnieuw te openen. Daarom heb ik mijn manuscript ondergebracht bij www.mijnbestseller.nl, een uitgeverij die print 'on demand'. Als jullie het leuk vinden om mijn verhaal in boekvorm aan te schaffen, kun je daar terecht. Klik dan op deze link.

Henk Fonteyn publiceerde nog een tweede boekje: Job, een poëtische parafrase

Kerkdienst gemist
en
Job

Ik kan me vergissen, maar in sommige orthodox-protestantse kringen lijkt een ongenuaceerde pro-Israël houding toch wat zwakker te worden, en krijgt men daar meer oog voor het onderscheid tussen Israël als geloofsvolk, nationaal volk en als land en staat. Dat lijkt samen te gaan met meer nadruk op de betekenis van het internationaal recht. Eerder wees ik al op publicaties van Steven Paas.   

In de zelfde richting wijst het verslag in het RD van een vergadering van de Nederlandse Zendingsraad (NZR) over Israel. Daarin zegt Michael Mulder, directeur van het Centrum voor Israël Studies (ICS): "politieke vraagstukken moeten benaderd worden vanuit internationaal recht en mogen niet op voorhand 'met een beroep op Gods beloften' eenzijdig beantwoord worden".

En prof. Bernhard Reitsma (VU): "'De Bijbel bevat geen beloften voor het Jodendom of de staat, maar voor het volk Israël. Net zoals er geen beloften bestaan voor het christendom, maar wel voor de gemeente van Christus.' Volk en staat worden echter zowel door veel Joden als door christen­zionisten sterk op elkaar betrokken. 'Daarom staat kritiek op het zionisme volgens hen vaak gelijk aan antisemitisme.'" "Wel moet de situatie volgens de hoogleraar principieel 'op politieke wijze' worden benaderd. „De vraag is alleen of dat mogelijk is, omdat zowel Joden, christenen als moslims Gods recht hoger stellen dan het recht van de Verenigde Naties.”

Wat betreft Reitsma's laatste punt: die spanning van religie en recht geldt niet alleen internationaal maar ook nationaal. Burgers en regeringen zijn op beide niveau's gehouden aan het (internationaal) recht.

Helaas spreekt uit het verslag nog veel aarzeling en argwaan richting Palestijnse christenen en moslims. De door hen gevraagde boycot van Israëlische producten uit de bezette gebieden wordt afgewezen, terwijl dat wel zou moeten volgens internationaal recht en Europees beleid. Ik vrees dat hier een ongerechtvaardigd pro-Israël sentiment nog steeds een rol speelt, waardoor met het doen van gerechtigheid overlaat aan de politici. Terwijl bij zoveel onrecht de stem en steun van individuele christenen toch ook dringend geboden is.

Lees meer: Geen belofte voor Jodendom, wel voor Israël

Mulder en Reitsma over Israël, volk, land en staat

Toen LDC-directeur Haaije Feenstra vorig jaar bekend maakte dat de PKN 8000 leden per maand verliest, werd de pijn daarvan verbloemd met de aankondiging dat er op korte termijn 100 PKN-pioniersplekken zouden worden gesticht. Inmiddels zijn de plannen daarvoor bekend gemaakt. Als reële voorstellen van pionierskerken worden genoemd een 'no-budget kerk' of een 'chaos-kerk' (messy church), opgestart met geld (10.000 euro) van de landelijke PKN en 'niet zonder steun van de plaatselijke kerkenraad'. We verzinnen soms gekke dingen, als we het niet meer weten.

Lees meer: Pionieren met chaoskerk en no budget-kerk en Brochure Pionierskerken

Messy Church
Vaak wordt gezegd dat de kerk meer met sociale media moet doen. Een beter advies lijkt me de ervaring van Teun van de Keulen (Trouw, 23-2-2013): "Mijn iPhone ging kapot en diezelfde dag kocht ik een goedkoop toestelletje. Dat was direct een enorme opluchting; alsof er iets van me afviel."   Opluchting

Martin Witteveen, ooit collega crime fighter van Fred Teeven, officier van justitie en lid van de Protestantse Gemeente in Amersfoort, werkt nu voor een EU-missie in Ramallah op de Palestijnse Westoever. Bovendien is hij bestuurslid van de christelijke organisatie International Justice Mission (IJM). In Drieluik vertelt hij over geloof en recht, de bezetting van de Westoever en IJM.
"Kerken zouden wat IJM betreft voorop moeten lopen in de strijd tegen onrecht en onderdrukking. Hun geloof geeft hen een geweldige ‘drive’ voor het dagelijkse werk. Gaandeweg heb ik me deze overtuiging ook eigen gemaakt."

Lees meer: Zonder recht geen echte vrede

Martin Witteveen
"Eerst zei ik altijd: ons leven heeft misschien geen nut, maar wel zin. Dat zou ik niet meer zo zeggen. Want in wezen verklein je God daarmee tot een antwoord op de vraag naar de zin van een mens. Alsof God niet veel eerder naar ons vroeg. Na dit inzicht dacht ik wel: goh, nu weet ik helemaal niet meer wat ik over het nut of de zin van ons leven moet zeggen. Ja, behalve dat we mensen aan God herinneren door onze stille aanwezigheid."  
(zuster Emmanuël, kloosterlinge in Megen, in Trouw, 22 dec. 2012)   
Aan God
herinneren

Sinds zomer 2007 werkte Meta Floor als medewerker van Kerk in Actie (PKN) bij Sabeel in Jeruzalem. Eind dit jaar eindigt haar contract. Meta nam deze maand afscheid in zowel Jeruzalem als in de classis Alkmaar en de PKN-gemeente Schermer, die haar destijds hebben uitgezonden.
Na de afscheidsdienst op16 december in de Protestantse kerk van Stompetoren overhandigde Feije Duim (medewerker Kerk in Actie) namens Kerk in Actie, Kairos en Sabeel aan Meta het eerste exemplaar van de Engelse vertaling van De muur is afgebroken. In het Woord Vooraf van die vertaling staat het volgende: "We owe the publication of this brochure to a large extent to the continuing influence in the Netherlands of Meta’s inspiring work."

Een pdf-versie van de Engelstalige brochure kan vanaf 16 december ook hier worden gedownload.
Foto's links: Igo Corbière

Afscheid Meta Floor

De nieuwe PKN-bundel Meervoudig verbonden, over het Israëlisch-Palestijns conflict (zie ook hieronder), is gepresenteerd en besproken tijdens een studiedag op 1 november. Jan Willem Stam, tot voor kort voorzitter van Vrienden van Sabeel Nederland (VvSN), hield er een indrukwekkende en persoonlijk getinte toespraak. Met pijn en teleurstelling bracht hij naar voren dat het kerkelijk gesprek in de PKN over Israël en de Palestijnen in de vier jaar na de IP-nota geen stap verder is gekomen.
En ook: "de bundel doet zelf waar ze anderen van beschuldigt, namelijk polariseren. De manier waarop Palestijnse bevrijdingstheologie en christenzionisme, antisemitisme en filosemitisme, vervangingstheologie en ‘theologie van het Jodendom’, het Kairosdocument en 'Onopgeefbaar verbonden', tegenover elkaar worden gezet, is op zichzelf polariserend. De redactie neemt ondertussen een neutrale positie in boven de partijen, althans in haar eigen optiek. Neutraliteit is echter de fictie van de moderniteit. De werkelijkheid is nooit neutraal. En kiezen is nooit neutraal. Wie kiest voor neutraliteit, kiest ook. Ik kies ook. Niet voor de Palestijnen of tegen Israël. Ik kies voor gerechtigheid en tegen geweld. Ik ben verbonden met ieder die dat ook doet. Meervoudig of niet."

Lees meer: Toespraak Jan Willem Stam en Verslag in RD en Verslag op weblog Jan Willem Stam en Verslag Johan van den Berg

Geen stap verder

Op 12 oktober werd de brochure De muur is afgebroken toegezonden aan de pers, kerkelijke organisaties, politieke partijen en bezoekers van het symposium. De eerste reactie kwam van het Reformatorisch Dagblad (lees meer).

In de titel van dit goede RD-artikel wordt het gevoelige onderwerp 'boycot' naar voren gehaald. In verband daarmee verwijs ik naar een artikel van Avraham Burg, voormalig voorzitter van het Israëlisch parlement, in Trouw (van 6 juni 2012): Actie tegen 'Made in Israel'-etiket is juist in het belang van Israël

Op bovengenoemd artikel in het RD kwam een reactie van mw. G. A. van der Spek-Begemann, bekend lid van Christenen voor Israël (CvI): VN-resoluties over Israël hebben niet het laatste woord. Mw. van der Spek wekt de suggestie dat ik in alle gevallen het internationaal recht belangrijker vindt dan de bijbel. Wie echter de brochure goed leest (zie p. 22) zal zien dat die weergave onjuist is. Overigens zei ook Ronny Naftaniël, toen nog als directeur van het CIDI, eerder dit jaar het volgende: "Religie wettigt nog niet de aanspraak op het land. Die moeten we zoeken in het internationaal recht" (RD 2 maart 2012; lees meer). Hij verschilt op dit punt, aldus Naftaniël, met veel christenen van mening.
En dat Dries van Agt door mw van der Spek wordt uitgemaakt voor een 'witteboordenantisemit' is een schandvlek op haar eigen blazoen (jammer dat het RD dit toelaat).

Hier de bespreking van de brochure in het ND: Bijzondere band Israël aanvechtbaar

Bestel de brochure (€ 2,- per stuk plus verzendkosten) via afgebrokenmuur@gmail.com

Reacties op de brochure


Boycot

 


Internationaal recht

Alcoholverslaving is een groot probleem, ook in Nederland, veel meer dan drugsverslaving. Het belangrijkste deel van dat probleem zit niet in de coma-drinkers en de laveloze dronkelappen die we op straat zien, maar gaat schuil in algemeen geaccepteerd gedrag, bijv. (bijna) dagelijks één over meer glazen wijn drinken. Die breed geïntegreerde alcoholconsumptie zorgt ervoor dat een groot deel van onze bevolking continu leeft in een lichte roes, waardoor het leven wat dragelijker, lichter of laconieker aanvoelt. Maar je wordt ook melancholiek, afwezig, onverschilliger, lichtgeraakt, berustend etc. Overdreven gezegd? Probeer maar eens twee weken strikt te onthouden en wees je ervan bewust wat je voelt.

De bekende feministe en politiek activiste Anja Meulenbelt schreef eerder dit jaar een heel mooi artikel (in drie afleveringen) op haar weblog over haar afhankelijkheid van alcohol en haar afscheid daarvan. Lees meer: Blije geheelonthouder. - Ik moet bekennen: Ik ben nog niet zover als Anja maar ben het wel met haar eens.

Alcohol en Anja,
en ik
Onlangs is Joël Voordewind, Tweede Kamerlid van de ChristenUnie (CU), door de Evert Vermeer Stichting uitgeroepen tot 'de eerlijkste politicus van het jaar'. Ik gun Voordewind die titel van harte i.v.m. veel goed werk dat hij doet, maar t.a.v. zijn belangrijkste dossier: het Israëlisch-Palestijns conflict, verdient hij die titel niet. In januari 2010 had ik samen met bestuursleden van Sabeel NL en SIVMO een gesprek met Voordewind, waarin hij zich i.v.m. Israël zeer laatdunkend uitsprak over VN-resoluties. Hij wilde de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden ook geen ´bezetting' noemen maar 'beheer'.
In dezelfde geest is Voordewind ook dit jaar actief: Op zijn uitnodiging kwam afgelopen januari de Israëlische kolonist Itamar Marcus naar de Tweede Kamer. Itamar Marcus is een belangrijke woordvoerder van de extremistische en vaak gewelddadige kolonisten op de Palestijnse Westoever. Hij woont zelf in de illegale nederzetting Efrat, op land waarvan de Palestijnse eigenaars (voornamelijk christenen) verdreven zijn.
Met eigen ogen heb ik meermaals gezien hoeveel leed de Israëlische kolonisten toebrengen aan Palestijnse burgers op de Westoever, - dit in flagrante strijd met het internationaal recht, waaronder de Vierde Conventie van Geneve. Triest dat de CU, onder aanvoering van Joël Voordewind, steun geeft aan al dit onrecht. Hij zou niet Achab maar Naboth moeten uitnodigen om te spreken in de Tweede Kamer (vgl. 1 Kon. 21).
Achab en Naboth
Dit boek bestaat al sinds 1996, maar nu pas las ik het (ik kreeg het vorig jaar van mijn belijdeniscatechisanten ... ) : Exclusion and embrace. A theological Exploration of Identity, Otherness, and Reconciliation, van Miroslav Volf. Dit boek hoort bij de beste die ik de laatste jaren gelezen heb en gaat (nog) dieper dan de mooie en veelgelezen boeken van Charles Taylor. Het gaat over haat en liefde, zonde en vergeving, oorlog en verzoening, vreemdelingschap en veiligheid, etnische zuivering en gastvrijheid, bezien vanuit het evangelie van Christus. Miroslav Volf, hoogleraar aan aan Yale, is een Croaat en schrijft tegen de achtergrond van de verschrikkingen van de Balkan-oorlog. Zelden heb ik de kracht en betekenis van het evangelie theologisch zo indringend vertaald gezien in de politieke context van onze tijd. Je kunt het lezen met het oog op de grote sociale en politieke vraagstukken in onze wereld, maar ook als spiegel van je persoonlijke geloofsleven.
Exclusion
&
Embrace

Het CDA heeft gekozen voor 'compassie' als kernwoord van het toekomstige partijprogramma, en wil dat woord uitdrukkelijk verstaan vanuit de joods-christelijke traditie. Dat komt naar voren in het boeiende rapport Nieuwe woorden, nieuwe beelden van de door het CDA partijbestuur ingestelde Commissie Hertaling Uitgangspunten o.l.v. Jacobine Geel. Het is een rapport waarin het CDA eindelijk weer klare christelijke taal durft te spreken.
Mede door het gelijknamige boek van Karin Armstrong en de bruikbaarheid in de interreligieuze dialoog is 'compassie' de laatste jaren een veel gebruikt woord geworden. Als we stilstaan bij de letterlijke betekenis van het woord, zien we dat het CDA zich verbonden heeft aan een cruciaal en radicaal christelijk motief. 'Compassie' betekent letterlijk mede-lijden, maar dan niet in de zielige zin van het woord. Het gaat om mededogen, om solidaire en empathische verbondenheid met een ander in zijn of haar lijden, in wat hij of zij meemaakt, doormaakt, ondergaat. Achter het woord 'passie' ligt het Griekse 'paschein', wat een brede betekenis heeft van: lijden, ondergaan, doorstaan, etc.

Compassie betekent het echt aanwezig zijn bij de ander in wat die meemaakt of doorstaat, - je eigen ego los kunnen laten en je empathisch verbinden met de naaste. Die verbondenheid met de ander raakt dan ook aan je actieve verantwoordelijkheid. Anders gezegd: je verplaatst je, je daalt liefdevol af in de concrete wereld van de ander en je weet je daar voor hem of haar medeverantwoordelijk. Theologisch noemen wat dat 'incarnatie', afdalende liefde die de ander zoekt in de eigen context. Daarbij wordt die ander niet zielig of klein gemaakt, zoals vaak wordt gedacht bij 'compassie' (of 'liefde'), ook door CDA'ers (zie manifest) , maar juist aangesproken in eigen waarde en verantwoordelijkheid, echter zonder de ander te óvervragen.
Het centrum van alle compassie in de bijbel zien we in de gekruisigde Christus, die in compassie deelgenoot wordt van ons leven en de duisternis daarin. Hoe erg de weerstand tegen Hem ook wordt, Hij vlucht daaruit niet weg, maar kiest actief voor het lotgenoot zijn van slachtoffers en daders. Hij kiest in compassie voor het meedragen van onze nood en het weerloos weerstaan van ons kwaad. Compassie heeft de kracht van meedragende kwetsbaarheid.

Wie het woord 'compassie' ten diepste leest, leest het evangelie. Als dat woord de C mag worden van het CDA, wordt het CDA een radicale partij die bouwt aan een veilige en verantwoordelijke samenleving waarin mensen compassie toelaten in contact met welke naaste dan ook. De politiek kan compassie (of liefde) niet organiseren of afdwingen. Maar compassie kan wel het kompas zijn voor wetgeving, beleid en dagelijks bestuur, voor veilige kaders waarbinnen compassie kan geschieden.
Daarbij wil het CDA uitdrukkelijk over nationale grenzen heenkijken: "Waar armoede heerst, mensenrechten worden geschonden en menselijke waardigheid in het geding is wil het CDA zich met anderen inzetten voor duurzame verbetering van leefomstandigheden en versterking van de internationale rechtsorde." (p. 13)

CDA
en
Compassie  

Marcel Poorthuis en Theo Salemink schreven een boek (Van harem tot fitna) over de beeldvorming in Nederland van de islam. In dat verband komt ook de ambivalente houding van christenen ten opzichte van de islam ter sprake. Gaan christenen in dialoog met moslims op zoek naar eenheid, uitgaande van de grondgedachte dat de islam, evenals jodendom en christendom, afstamt van Abraham (ook een ' abrahamitische religie')?
Bernhard Reitsma (VU Amsterdam) meent dat de tijden definitief veranderd zijn. "De tijd van de oude dialoog is voorbij. Het zoeken naar gemeenschappelijke gronden is een doodlopende weg. De verschillen blijven namelijk bestaan, hoeveel je ook met elkaar spreekt, en een dialoog met de fundamentalisten is onmogelijk." Volgens Reitsma is er een "nieuwe dialoog"mogelijk: "Vertrekken vanuit je eigenheid, niet om te bekeren, maar om te getuigen van wat Christus aan jou heeft gedaan."

Misschien is een andere weg beter begaanbaar in Nederland: met elkaar in gesprek gaan binnen het gemeenschappelijke kader van mensenrechten, internationaal recht, democratie en rechtstaat. We kunnen elkaar uitleggen en vragen hoe we vanuit eigen religieuze bronnen drager en bouwer zijn van die rechtstaat, en van democratie en vrijheid wereldwijd. De eigenheid wordt dan positief bevraagd terwijl gaandeweg de dialoog ook gemeenschappelijke doelen of zelfs gemeenschappelijke godsdienstige inzichten ontdenkt worden. In ieder geval werken we dan aan de belangrijkste taak waar we in eigen land en wereldwijd voor staan: samen dragers en bouwers zijn van een wereldomvattend moreel en internationaal rechtelijk kader waarvoor we ons verantwoordelijk weten.

Lees meer: Geen ruimte meer voor 'achterlijke' religies (FD)

De dialoog

Op een werkdag van de Confessionele Vereniging voor jonge theologen en predikanten overheerste een stemming die, denk ik, door veel predikanten herkend zal worden: "‘Ik begon fris en vol idealen, maar ik ben ontnuchterd’, vertelde een vrouw die vier jaar terug als predikant begon. ‘Ik ben een manusje van alles, meer manager dan geestelijke. Dat klopt niet. Ik vind het een ongeestelijk beroep.’ Interim-predikante Anne Verbaan reageerde ook: ‘Predikanten worden gesommeerd te experimenteren, creatief te zijn, naar buiten te treden. Ik word er soms zo moe van. Het hangt steeds meer van de persoon af. En als het mensen even niet zint, gaan ze weg, of naar de buren. De druk op een predikant wordt steeds groter.’ Andere aanwezigen herkenden zich in haar verhaal, en gaven aan zich soms af te vragen wat ze verkeerd doen als er steeds meer mensen de kerk verlaten.'"
Creativiteit en naar buiten treden zijn mooie en belangrijke aspecten van het predikantschap. Maar het is wel waar dat de druk op de persoon van de predikant steeds groter wordt. Dat heeft te maken met steeds meer invloed van een individualistische en consumerende instelling van de moderne burger en kerkganger. Als predikant moeten we daarbij niet vergeten dat wij zelf innerlijk ook veranderen door die moderne individualistische cultuur. Zo vragen veel predikanten zich af of ze na hun pensioen nog wel naar de kerk zullen gaan in de gemeente waar ze dan wonen (misschien de gemeente waar ze nu werken).

Lees meer: Predikanten moe van de druk om creatief te zijn (ND)

Creatief moe

Ikon-pastor Bram Grandia schreef een kritische column over de nieuwe visienota van de PKN. Zijn kritiek raakt aan het binnenkerkelijke karakter van de nota, en aan de sociaal-politieke dimensie van de kerk die te weinig aan de orde komt. Ik ben dat van harte met hem eens. Vanuit een zekere moedeloosheid op dit punt t.a.v. mijn eigen kerk, heb ik er in mijn eigen commentaar (hieronder) over gezwegen, onbewust. Goed dat Grandia mij, en anderen, weer wakker schudt. - Wat betreft het door Grandia genomende vreemdelingenbeid geeft PKN-scriba Plaisier (na de column van Grandia) een eigen commentaar bij de tijd.

Lees meer: Wereldvreemd

Wereldvreemd

Ds Klaas Hendrikse vraagt weer om onze aandacht. Hij heeft een nieuw boek geschreven (God bestaat niet en Jezus is zijn zoon) en hij verwijt de PKN dat die niet het lef heeft gehad hem uit z'n ambt te zetten. Op beide punten reageert PKN scriba Arjan Plaisier in een column op de PKN website die ik van harte aanbeveel.

Hier mijn kritische kanttekeningen bij het eerste boek van Hendrikse (Geloven in een God die niet bestaat, 2007).

Hendrikse

De PKN-leiding heeft een nieuwe concept visienota gepresenteerd, De hartslag van het leven, als uitgangspunt voor het beleid van de komende jaren. Deze nota komt na de eerste visienota, Leren leven van de verwondering, die verscheen in 2006.
De eerste visienota van 2006 was, mede door het enthousiasme over de fusie van 2004, nogal bevlogen optimistisch over de toekomst van de Protestantse Kerk in Nederland, en legde sterk de nadruk op nieuwe missionaire motieven. De nieuwe nota is bescheidener en staat meer stil bij de weinig rooskleurig situatie van de kerken in Nederland. Daarnaast concentreert de nota zich op de kernen van de geloofsinhoud (die aansprekend en helder worden beschreven), op nieuwe creativiteit van samen kerk-zijn, ook in kleiner verband, en meer oecumenische samenwerking.

Hoewel de toon van de nieuwe nota beter aansluit bij de actuele werkelijkheid van secularisatie en kerkverlating , herken ik me in een kanttekening van Piet Vergunst, secretaris van de Gereformeerde Bond, in Trouw (14 okt.): "Ik vind dat in deze nota het woord ‘crisis’ te snel omgezet wordt in een kans. Pijn om neergang wordt te snel omgezet in vrolijkheid over nieuwe initiatieven, zonder dat interesse getoond wordt in de oorzaak van de malaise."
Inderdaad is ook de toon van de nieuwe visienota weer sterk programmatisch; dat heb je al gauw in een beleidsplan. Maar de crisis van secularisatie en ontkerkelijking, en ook de pijn daarvan, gaat veel dieper dan we vaak durven toegeven, misschien ook in de omgeving van het Landelijk Dienstencentrum waar het vaak nog lijkt dat we als kerk nog groot en vitaal zijn. Het durven voelen en onderzoeken van de pijn en de oorzaken, het rouwproces van voelen en nadenken, is een fase die we niet kunnen overslaan op zoek naar nieuwe wegen van kerk-zijn.

Lees ook: 100 of 50 en Van 'volharden' naar 'loslaten' (Trouw)

Rouwproces

Na zijn korte bezoek aan de Kairosconferentie (zie hieronder) sprak PKN-scriba Arjan Plaisier kort daarna uitgebreid op de studiedag van het Platform Appèl Kerk en Israël (19 sept.) over de nieuwe de brochure Onopgeefbaar verbonden (hier de download op de site van collega Johan van den Berg) . Wederom een balancerende beschouwing met niet alleen kritische opmerkingen bij genoemde brochure, maar ook met scherpe uithalen naar het Kairosdocument en Sabeel. Plaisier levert theologische kritiek naar twee kanten maar komt niet tot een eigen stellingname met consequenties op basis van het internationaal recht (zoals de eigen PKN-nota doet verwachten).

Hier een cruciaal citaat uit de toespraak van Plaisier:
"1948 is een teken van Gods trouw. Een opgejaagd volk heeft nu een eigen plekje onder zon. Het is een analogie van de opstanding van Christus. Niet minder, maar ook niet meer. Terecht wordt in de nota [Onopgeefbaar verbonden] genoemd dat dit niet alles zonder kleerscheuren en bloed zweet en tranen is gegaan. Dat voor Palestijnen een en ander een ramp is geweest. Dat is inderdaad waar. Alle licht hier in de geschiedenis draagt zijn eigen duisternis met zich mee. Politiek is altijd ook geweld. Dat is voor mij ook al een aanwijzing, dat we op moeten passen dat wereldse gebeurtenissen een eenduidige vervulling van profetieën zijn, die dan als een keten van het heil wordt gezien. Er zijn slachtoffers, ook van de exodus. Dat mogen we eerlijk onder ogen zien."

Ik vind dit een huiveringwekkende gedachtengang: Waar gehakt wordt vallen nu eenmaal spaanders, in dit geval etnische zuivering van Palestijnen, maar het blijft een analogie van Christus' opstanding. Doet Plaisier niet hetzelfde als wat hij de auteurs van de brochure verwijt en wat hij 'een gevaarlijke move' noemt: De christologie wordt dienstbaar gemaakt aan een daaraan vreemde geschiedopvatting die ons goed uitkomt?

Lees meer: Onopgeefbaar verbonden, een reactie (en persbericht) en Dr. Plaisier waarschuwt voor radicalisering in Israëldebat (RD) en hier de column van IKON-columnist Bram Grandia over de brochure en Tegenstemmen op het weblog van Johan van den Berg

De spaanders

Dit 'spinsel' stond lange tijd onderaan deze lijst - tijd om een mooi preekfragment van Augustinus weer eens bovenaan te plaatsen.

Het dagblad Trouw publiceerde in de afgelopen maanden (2006) mooie preekfragmenten uit tweeduizend jaar preekgeschiedenis. Vervolgens mocht het publiek daaruit het mooiste preekfragment kiezen. De meeste stemmen kreeg een gedeelte uit een preek van kerkvader Augustinus (354-430). De keuze van 'het publiek' was uit het hart..

Lees zelf maar: Wat kunnen we dan van U leren, Heer?

De mooiste preek

"Dr. ir. J. van der Graaf, oud-algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond, kwam recent, tijdens de viering van het zestigjarig bestaan van psychiatrisch ziekenhuis Kfar Shaul in Jeruzalem, voor een verrassing te staan. Op de plaquette die hij onthulde, stond zijn eigen naam." Aldus het begin van een bericht in het RD (4-8-2011). In dat bericht staat niet dat Kfar Shaul is gebouwd op de ruïnes van het Arabische dorpje Deir Yassin, waar in 1948 twee joodse tereurgroepen een bloedbad aanrichtten waarbij ca 100 burgers om het leven kwamen. Deir Yassin werd één van de meer dan 400 Palestijnse dorpen die werden ontvolkt en verwoest.

Kfar Shaul is een Israëlisch psychiatrisch ziekenhuis waar aanvankelijk holocaust slachtoffers werden opgevangen en later westerse toeristen die lijden aan het Jeruzalem syndroom (psychische verwardheid door de ervaring van in-Jeruzalem-zijn), - en dat op een plaats dus waar de herinnering aan de massamoord op 100 Palestijnen verdrongen moet worden.
In een recent artikel in de Israëlische krant Ha'aretz wordt kritisch vastgesteld dat bij de viering van het zestigjarig bestaan van Kfar Shaul geen plaats is voor herdenking van 'Deir Yassin 1948'. Geen plaquette dus voor de slachtoffers van Deir Yassin en hun nabestaanden. Zie ook deze foto met onderschrift.

Een plaquette

We worden als kind geboren; als het goed gaat worden we later volwassen; en misschien worden we vader of moeder, als ons eigen kind geboren wordt. Dat zijn ook drie rollen waarin we ons binnen partner-relaties tot elkaar kunnen verhouden: kind-ouder, ouder-kind (in beide gevallen dus asymetrisch), of als twee volwassen mensen die in elkaar steeds weer de boeiende vreemde ander ontdekken, een ander om lief te hebben.

Jean-Jacques Suurmond schreef er een mooie column over in Trouw (2 aug. 2011, p.6) en onderscheidt drie mogelijke fases van een vaste relatie: het begint vaak met smeltende verliefheid en sex waarin we onszelf liefhebben via de ander. Dan raakt de relatie uitgeblust, wat we misschien oplossen door voor elkaar vader of moeder te worden. Maar misschien volgt er nog een derde fase: "De ochtend waarop je wakker wordt naast een partner die een vreemde is geworden, is genade. Het is de kans voor groei naar een volgende fase in de liefde. Je kunt gaan beleven dat je hem of haar oneindig meer lief krijgt dan in het begin, toen alles nog smeltkaas was en hete nachten. Eindelijk ontmoet je de ander als de ander – een wonder. Daarmee word je ook spannender voor elkaar, wat goed is voor de seks. [...] Want in de ander houd je van een vreemde die wezenlijk aan je blijft ontsnappen – als een gezant van de werkelijkheid van God."

Verliefdheid, sex en liefde

In Nederland bestaat nog steeds veel onwetendheid over de achtergronden van het Israëlisch-Palestijns conflict en de positie daarin van de Palestijnse christenen. Tien jaar geleden schreef Alex Awad, voorganger van een Baptistengemeente in Oost-Jeruzalem en decaan aan het Bethlehem Bible College, daarover een toegankelijke Engelstalige brochure, die nog weinig aan actualiteit verloren heeft. De brochure, met een voorwoord van Naïm Ateek, leider van Sabeel, is nog steeds gratis te downloaden van Awad's eigen website: Through the eyes of the victims

Lees ook: Het Kairos-document verdient onze steun

Alex Awad

Al vele jaren belijdt de PKN haar "onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël", een opvatting die sinds 2004 verankerd is in de Kerkorde (art. I,7). Omdat 'Israël' in dit verband wordt opgevat als een etnische categorie (alle etnische joden, gelovig of niet) heeft de PKN een etnische gebaseerde Israël-theologie met alle gevolgen van dien (lees hierover o.a. deze lezing of dit artikel van mij). Deze theologische visie met bijbehorende sentimenten schuilt ook achter de weinig kritische houding van de PKN t.a.v. de Israëlische bezettingspolitiek en de slechts aarzelende steun aan de Palestijnse christenen en hun volk.

Onlangs (april 2011) hield prof.dr. Nico den Bok, hoogleraar dogmatiek aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), een belangrijke lezing over onze verbondenheid met Israël en de Messias van Israël. Daarin laat hij helder zien hoe onbijbels het is prioriteit te geven aan etnische binding en loyaliteit, ook als het gaat om de "onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël". Den Bok: "onze primaire loyaliteit ligt bij geloofsgenoten en op de tweede plaats bij volksgenoten." "Wij christenen zijn niet onverbrekelijk verbonden met een volk, met geen enkel volk in de gewone zin."
Al vanaf Abraham is Israël primair een geloofsgemeenschap, en staat het etnische aspect op de tweede plaats, aldus Den Bok. Daarom is hij ook van mening dat zowel het aanhangen als het bestrijden van zgn. 'vervangingstheologie' gebaseerd is op een theologische 'categoriefout', want "het 'volk van God' is nooit een etnische gemeenschap geweest", die door een niet-etnische gemeenschap (kerk) vervangen zou kunnen of moeten worden.

Zelfs in de Gereformeerde Bond, die onlangs een brochure publiceerde over Israël en de Palestijnen, staat de officiële Israël-theologie van de PKN ter discussie, m.n. onder jongere theologen. Het is belangrijk dat de PKN nu gefundeerde en constructieve tegenspraak krijgt van een eigen hoogleraar. Wellicht kan dit leiden, met inbreng van Den Bok, tot een grondige revisie van de IP-nota. Dan vindt PKN-leiding misschien ook meer innerlijke vrijheid gehoor te geven aan de noodkreet van de Palestijnse christenen zoals we die horen in hun Kairos-document.

Lees meer: Verbonden met de Messias van Israël (Nico den Bok)
Lees ook: Onopgeefbaar verbonden
(Meta Floor)   

Den Bok over
Israël en onze verbondenheid

Nederland is "wel medeverantwoordelijk" voor het drama van Srebrenica, maar "niet schuldig", aldus voormalig premier Wim Kok, toen hij op 16 april 2002 het ontslag van zijn kabinet indiende. Tweede kamerlid Eimert Middelkoop (CU) was het met die opvatting niet eens.

Inmiddels heeft het gerechtshof in Den Haag in hoger beroep bepaald dat de Staat der Nederlanden wel aansprakelijk is voor de dood van drie moslimmannen die door Dutchbat beschermd hadden kunnen en moeten worden. Nederland kan zich niet meer in alle opzichten verschuilen achter de onschendbaarheid van de VN.

Lees meer: Nederland aansprakelijk

Hoe zwak de leiding van Dutchbat was blijkt uit een recent interview (3-8-2011) van Twan Huys met oud-commandant Thom Karremans.

Srebrenica

"De wereld kan zonder het Evangelie", dat zei Erik Jan Tillema, de nieuwe voorzitter van de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten (VVP) tijdens de jaarvergadering van de vereniging. Vrijzinnigen volgen het Evangelie "omdat het kan. En als het kan – daar zit iets vrijblijvends aan – dan kan het ook niet." Toch benadrukte hij in zijn lezing de waarde die het Evangelie kan hebben "als inspiratiebron waar we kritisch naar kunnen kijken".

Een paar vragen worden wakker. Kan de wereld dan ook zonder de Liefde, onvoorwaardelijke liefde die in de bijbel 'agapè' wordt genoemd? Waar ligt de diepste of hoogste bron van die Liefde? Bij ons zelf?

Lees meer: De wereld kan zonder het evangelie

'Iets vrijblijvends'

Op zaterdag 12 februari was ik op een druk bezochte Landelijke themadag over christelijke orthodoxie en homoseksualiteit en leverde daar een bijdrage aan twee seminars. Mijn collega-opponent ds. Kees van Velzen en ik kwamen in die seminars uit op het volgende principiële verschil van inzicht:

Veldhuis: De christelijke ethiek is uitsluitend en consequent gebaseerd op de liefde van Christus ('agapè'). Alle ethische regels kunnen en horen daaruit te worden afgeleid, zodanig dat wij die inhoudelijk regels ook zelf kunnen begrijpen als implicaties van liefde.

Van Velzen: In de christelijke ethiek staat de liefde van Christus inderdaad centraal. Maar daarbij gelden ook bijbelse richtlijnen, zoals het scheppingsverhaal over 'man en vrouw' en sommige uitspraken van Paulus, die wij zelf misschien niet kunnen begrijpen als implicaties van Gods liefde, maar desalniettemin voor ons normatief zijn als Woord van God.

Hebben we genoeg aan de liefde?

Uit een recent onderzoek is naar voren gekomen dat de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) niet of nauwelijks bekend is bij een groot deel van de Nederlandse bevolking. De PKN moet zichzelf minder bescheiden, actueler en duidelijker presenteren in de samenleving, aldus de aanbevelingen van het onderzoeksbureau. Met die conclusies ben ik het van harte eens. Toch zullen we op die manier de diepgaande crisis en doorwerking van de secularisatie, zoals die al langer dan een eeuw diep doorwerkt in onze cultuur, niet overwinnen. Nieuwe missionaire initiatieven, liturgische vernieuwing of het creatief 'opleuken' of gezellig maken van het kerkenwerk zullen niet helpen de teruggang van kerk en geloof in de westerse landen te keren.

Naast het meer naar buiten brengen van de actualiteit en relevantie van het evangelie voor de samenleving, zullen we als kerken en gelovigen vooral onze eigen verankering in bijbel en traditie moeten vernieuwen en verdiepen, - dieper afdalen in onze bronnen. De crisis van de kerk is de crisis van de gelovigen die de kerk nu nog dragen, een crisis die draait om de vraag of we de blijvende betekenis van het evangelie zelf nog als overtuigend verstaan en ervaren. Het relevantieverlies van de PKN en andere kerken voor de samenleving gaat terug op het relevantieverlies van het evangelie voor ons zelf, als leden van die zelfde kerken.

Lees meer: Kerk mag minder bescheiden zijn en Niet cool, die thermoskan

Niet cool

Al een aantal jaren hou ik op deze website een lijst bij van gesneuvelde Nederlandse militairen in Irak en Afghanistan, uit respect, om het besef levend te houden dat we als het Nederlandse volk betrokken zijn bij vredesmissies die vaak ook 'gewoon' oorlog zijn, en om te blijven zien hoe erg en absurd oorlog is.

De Nederlandse regering wil nu weer onderzoeken of er een trainingsmissie naar Afghanistan kan gaan, ook met veel militairen voor de veiligheid. Niet het enige maar wel een belangrijk argument dat steeds genoemd wordt, is dat de geleden reputatieschade (bijv. geen uitnodiging voor de G20) door de terugtrekking van de Nederlandse troepen uit Uruzgan hersteld moet worden. Ik vind dat een pijnlijk en beschamend argument: de reputatieschade van ambitieuze politici en regeringsleiders moet hersteld worden door de levens van Nederlandse mannen en vrouwen in de waagschaal te stellen.

Oorlog en reputatie

Op de komende vergadering van de PKN-synode, 11-12 november, zal een Islamnota besproken worden, die moet dienen als uitgangspunt voor het beleid van de kerk ten aanzien van de islam. De nota, die is geschreven door prof. Bernard Reitsma, spitst zich toe op een inhoudelijke vergelijking tussen christendom en islam, en de beleidsmatige aanbevelingen die daaruit zijn af te leiden. Over één van die aanbevelingen, dat de kerk wel 'naast' moslims kan bidden, maar niet samen met moslims, is al de nodige discussie ontstaan.

Een m.i. belangrijker aandachtspunt komt in de nota slechts zijdelings ter sprake, nl. dat kerk en islam elkaar ontmoeten binnen het kader van een democratische rechtstaat, van universele mensenrechten en internationaal recht. Dit kader van onze samenleving is grotendeels voortgekomen uit de joods-christelijke traditie. Gelet op de politieke en multiculturele ontwikkelingen in Nederland en andere westerse landen, lijkt mij vooral de vraag urgent hoe christenen, moslims en hun religieuze instellingen de principes en instellingen van mensenrechten en democratie actief kunnen dragen en versterken vanuit eigen religieuze tradities. Binnen die context hebben wij elkaar als christenen en moslims primair aan te spreken en te inspireren.

Voor de islam betekent dit de vraag of zij de universele mensenrechten, die via de VN wereldwijd normatief zijn geworden, en de democratische rechtstraditie die daarop is gebaseerd, principieel kunnen en willen dragen vanuit eigen reliigieuze bronnen.
Maar wat nog belangrijker is, voor de vele niet-moslims in westerse landen die graag nog de verworvenheden van de joods-christelijke traditie willen behouden, ook als ze geen belijdend christen (meer) zijn, geldt de vraag op welke levensbeschouwelijke basis zij nog staan. Geert Wilders en de PVV komen krachtig op voor de joods-christelijke cultuur, maar de bronnen daarvan kennen ze nauwelijks meer, laat staan dat ze er een religieuze binding mee hebben. En ook bij een partij als het CDA is de verworteling in de joods-christelijke traditie steeds zwakker. Meer nog dan hoe de islam drager kan zijn van universele mensenrechten, democratie en internationaal recht, is de vraag urgent of autochtone burgers van westerse landen zelf nog in staat zijn uit eigen spirituele bronnen hun joods-christelijke cultuur te dragen en te versterken.

Uiteindelijk komen we met die vraag uit bij ons zelf als kerk, als PKN die in hoog tempo steeds kleiner wordt. Veel kerkgangers en voorgangers zijn onzeker over de relevantie van de christelijke traditie, ook als bron en fundament van mensenrechten, democratie en internationaal recht.

In de islamnota wordt terecht opgemerkt dat het middenoosten conflict veel invloed heeft op onze relatie met de islamitische gemeenschap. In de PKN-nota over het Israëlisch-Palestijns conflict van 2008 (de zgn. IP-nota) wordt principieel gesteld dat het internationaal recht ook voor de kerk moet gelden als het primaire kader voor de analyse, beoordeling en oplossing van het middenoosten conflict. Dit uitgangspunt lijkt me ook beslissend voor de verhouding van kerk en islam, en zou in de islamnota alsnog een centrale plaats moeten krijgen.

Lees meer: Integriteit en Respect. Islamnota van de Protestantse Kerk in Nederland en ’Angst voert de boventoon in islamnota PKN’

Over een ander zwak aspect van de nota: het dialogisch gehalte, heeft Ikon-pastor Bram Grandia een behartenswaardige column geschreven: Niet (open)doen

De islamnota
van de PKN

 

Eerder deze maand (oktober) verscheen in Jakarta de Indonesische vertaling van mijn boek Kijk op geloof. De Indonesische titel betekent: 'Ik weet wat ik geloof'. Voor Nederlandse christenen klinkt zo'n titel al gauw pretentieus, maar in Indonesië hebben ze daar geen last van, aldus de uitgever, die graag deze titel wilde. Ik heb er ook geen probleem mee, want 'iets weten' hoeft niet pretentieus te zijn, zelfs niet op geloofsgebied ...

Bijzonder om vanuit de Nederlandse context het eerste hoofdstuk op te slaan. Dat heeft als titel: 1. Allah. Want evenals moslims spreken de Indonesische christenen 'God' aan als 'Allah'.

Link naar de uitgever

'Ik weet wat ik geloof'

Alles in ons leven beleven we tussen de brandpunten van liefde en angst. Geloven we in God uit angst of uit liefde? Imam Cemal houdt van Allah juist uit angst.

Of de zuivere bron van geloof gelegen ligt in angst of liefde is niet alleen een vraag tussen christendom en islam, maar ook een cruciale intern christelijke vraag. Wat bedoelen we bijvoorbeeld met de uitdrukking 'vreze des Heren'?

Lees meer: 'De angst helpt me juist'

Angst, liefde
en geloof

Een eeuw geleden was Nederland een sterk verzuilde christelijke natie, waarvan de zuilen rustten op 'christelijke beginselen'. Uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de ontkerkelijking, die al lang gaande is, nergens zo snel gaat als in Nederland.

De huidige crisis in het CDA kan ook bezien worden in dat licht. Bij de oprichting van het CDA in 1975 was er nog veel discussie over de betekenis en reikwijdte van 'beginselen'. Maar de CDA-prominenten van toen worden nu door een groot deel van de nieuwere generatie respectloos weggezet als 'olifanten', 'leunstoelgeneraals' en 'mastodonten'.
Marcel van Dam schrijft: "het is evident dat tegenwoordig veel politici, op lokaal en landelijk niveau, hun werk in de eerste plaats zien als een baan waarin je carrière kunt maken. Het verschil met vroeger is gradueel, niet absoluut. Mensen wilden altijd al carrière maken. Maar de motivatie werd vroeger meer ontleend aan idealen dan aan een carrière. [...] Het is niet meer een samenhangend stelsel van normen en waarden waarop politieke besluitvorming wordt gebaseerd, maar de vraag hoe met een zo gering mogelijke inspanning een zo groot mogelijk resultaat kan worden geboekt."

Een zelfde spanningsveld vinden we terug in de harde kritiek van een groep zendinsgmensen en theologen op het buitenlandbeleid van de PKN. Zij vinden dat waardevolle missiologische motieven en tradities bij de PKN verloren zijn gegaan door een eenzijdig economische aanpak.

De CDA-crisis is dus veel meer dan willekeurig politiek conflict, maar een 'teken des tijds' dat veel te denken geeft.

Lees meer: het CBS-rapport en Ontkerkelijking in Nederland sterkst en Marcel van Dam over CDA-crisis (VK) en Harde kritiek buitenlandbeleid PKN

Geloof en pragmatisme

Heel langzaam maar onvermijdelijk ontstaat er binnen het CDA ook steeds meer discussie over het buitenlandbeleid van Nederland t.a.v. Israël en de Palestijnen. Het nieuwste nummer van het CDA partijblad, Christen Democratische Verkenningen, is daaraan gewijd. CDA prominenten Maxime Verhagen, minister van buitenlandse zaken, en Hans van den Broek, voormalig minister van buitenlandse zaken, brengen daarin beiden hun standpunt naar voren, waarbij de laatste aan de eerste vraagt: Geldt het recht van de sterkste of de kracht van het recht?

Lees meer: Een vriend van Israël is nog geen vijand van de Palestijnen (Verhagen) Wil het CDA een rechtvaardige vrede in het Midden-Oosten? (Van den Broek)

CDA tussen macht en recht

Gelukkig zijn de verkiezingsdebatten voorbij. Daarin dook wel steeds een vragencomplex op (dankzij m.n. Geert Wilders) dat heel belangrijk blijft en draait om de verhouding van religie en rechtsstaat, toegespitst op jodendom, christendom en islam.
Geert Wilders beroept zich steeds op de joods-christelijke traditie als de geestelijke en culturele bron van onze democratische rechtsstaat. Wilders' eigen spreken en handelen staat m.i. vaak haaks op de geestelijke strekking van die traditie. Maar het feit alszodanig, dat jodendom en christendom de belangrijkste bronnen zijn van onze vrije rechtsstaat, wordt algemeen erkend.

Vanuit die vaststelling, en ervan uitgaande dat we onze democratische rechtsstaat graag willen behouden, rijzen urgente vragen:

Kan onze democratische rechtsstaat - met behoud van de scheiding tussen kerk en staat - ook blijven bestaan als er steeds minder burgers zijn die bewust leven uit de joods-christelijke bronnen? Hoe blijft onze rechtsstaat gevoed uit spirituele en culturele bronnen?

Binnen de grenzen van onze democratische rechtsstaat geldt er vrijheid van godsdienst. Maar kunnen jodendom, christendom en islam, inhoudelijk gezien en getoetst aan de inhoudelijke uitgangspunten van onze rechtsstaat, beoordeeld worden als gelijkwaardig? Anders gevraagd: Komt de inhoudelijke kern van alle wereldreligies eigenlijk op hetzelfde neer, zodat rechtsstaat en democratie in alle religies hun fundament kunnen vinden ook al zijn ze, historisch gezien, primair voortgekomen uit de joods-christelijke traditie? Of is de joods-christelijke traditie van meer en blijvend belang (in vergelijking met de islam) als fundament van onze democratie en rechtsstaat? En hoe houden we die traditie dan levend?

Deze en soortgelijke vragen zijn acuut geworden in onze geseculariseerde en multiculturele samenleving. Geert Wilders heeft ze op scherp gezet. Het valt mij op dat de lijsttrekkers van de andere partijen er nauwelijks raad mee weten en reageren met ontwijkende antwoorden. Die onzekere opstelling leidt ertoe, dat de eigen joods-christelijke traditie wordt gereduceerd tot 'fatsoen moet je doen' en 'de boel bij elkaar houden'. Dat is te weinig in een samenleving die de morele oriëntatie kwijtraakt, en ook onvoldoende voor de vragen van Wilders, - vragen waarop hij zelf alleen maar grimmige antwoorden heeft.

De vragen van Wilders

Kerken moeten stoppen met hun pogingen jongeren de kerk binnen te lokken. Het instituut 'kerk' en jongeren met elkaar verbinden is onmogelijk, aldus Harmen van Wijnen, directeur van twee protestantse jongerenorganisaties (JOP en HGJB), in een opmerkelijke toespraak.
Net zoals in de landen om Nederland heen is hier ,,binnen tien jaar de relatie tussen jongeren en het instituut kerk helemaal gemarginaliseerd tot een paar procent''. Trucjes om jongeren de kerk binnen te krijgen, werken niet. ,,Dat heeft de kortstondige hype van de jeugdkerken laten zien. Concurreren met de echte experts op het gebied van entertainment lukt de kerk nooit.''

Lees meer: Stop met jongeren de kerk binnen te lokken

Kerk en jongeren

Een aantal keren heb ik hier aandacht geschonken aan Klaas Vos, collega-predikant, sport-journalist, ras-verteller, Ajax-fan en uit de kast gekomen homo. Vorig jaar maart was ik bij zijn intrede als predikant van de protestantse gemeente in Ossendrecht. Een jaar later bracht de IKON over hem een boeiende documentaire met de titel Liefde voor de Heer.

Zie meer: Liefde voor de Heer en Intrede Ossendrecht

'Liefde voor de Heer'

Op 20 maart stuurde paus Benedictus XVI een brief aan de Ierse bisschoppen met daarin ernstige verwijten vanwege jarenlang sexueel misbruik en het verzwijgen daarvan. In dezelfde brief zweeg de paus over de rol van het Vaticaan in het toedekken van zulke affaires.

De zondag daarna riep de paus ons op de Ierse zondaars niet te veroordelen, met een verwijzing naar het woord van Jezus: "wie zonder zonde is werpe de eerste steen" (Joh. 8:7).

Bij de zondagse oproep van de paus dacht ik aan deze cartoon met een steen uit de hemel, een cartoon goed voor dominee's, priesters en pausen. Een cartoon ook die ons herinnert aan de waarschuwing van Dietrich Bonhoeffer om geen 'goedkope genade' te verkondigen.

Goedkoop

Prof. Bernhard Reitsma, bekend van zijn boek Wie is onze God? over 'de theologie van Israël', geeft een reeks college's over 'De uitdaging van de Islam'. Reitsma, die een orthodox-protestantse achtergrond heeft, doceerde in Libanon en is nu bijzonder hoogleraar 'de kerk in de context van de islam' aan de Vrije Universiteit in Amsterdam (VU) en docent missiologie aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE).

In zijn eerste college wijst hij op de diversiteit van de Islam. Het gaat er voor christenen in de ontmoeting met moslims om „geen vooroordelen” te hebben en „moslims zelf te laten definiëren wat islam is”, aldus prof. Reitsma. Zo'n benadering doet in de gepolariseerde context van Nederland genuanceerd en weldadig aan.

Lees meer: Islam kent grote diversiteit (RD)

Reitsma

De leertucht-procedure tegen ds. Hendrikse wordt niet doorgezet, want zijn opvatting dat God niet bestaat tast de fundamenten van de kerk niet aan, aldus Classis Zierikzee. Het Regionaal College voor de Visitatie schrijft: "Er wordt, althans in theologische zin, naar onze mening geen grens overschreden."
Maar PKN-scriba Plaisier schrijft: "Dat betekent niet dat daarmee de opvatting dat God niet bestaat wordt geaccepteerd. Wij geloven in God. Wie dat niet doet, stelt zich buiten het belijden van de kerk. Daarmee verlaat je de kerk."

Maar weinig mensen zullen deze combinatie van uitspraken begrijpen. Verder is wel duidelijk dat de zgn. 'leertucht' van de PKN onwerkbaar is. Ik meen niet dat die hersteld moet worden door Hendrikse steviger aan te pakken. M.i. zou Hendrikse de eigen integriteit en die van de kerk beter bewaren, door zelf conclusies te trekken. Als een predikant dat niet doet en zijn kerkenraad hem daarin steunt, blijkt een leertucht-procedure een onbruikbaar instrument.

Dat laatste geldt vooral als een predikant de strijd betrekt op zijn eigen Ego en daarvoor een podium zoekt. Dan is er moeilijk nog een goede uitweg te vinden. Er was inhoudelijk wel reden om de procedure te starten, maar tegelijk geef je Hendrikse daarmee een podium voor zijn ijdelheid. Eerst hoopte Hendrikse op zo'n tuchtprocedure; toen die gestart werd probeerde hij zich er aan te onttrekken.

Het Regionaal College is van mening dat in theologische zin geen grens overschreden is. Maar Hendrikse erkende in een Ikon-interview dat hij met zijn theologische visie weerloos staat tegenover christelijk antisemitisme.

Lees meer: Classis Zierikzee kiest voor beëindiging kwestie Hendrikse (met achterliggende stukken) en: Kanttekeningen van dr. A.J. Plaisier en Ds. Hendrikse heeft de diepgang van een garnaal en Ikon-interview en Studiedag Hendrikse (met mijn coreferaat)

Leertucht en Ego

'De kerk verdwijnt in Nederland', over dat thema sprak ik in de Leerdienst van zondagavond 14 februari 2010.

Alleen al de PKN verliest per maand meer dan zo'n 3000 leden. Met de Rooms Katholieke Kerk gaat het zo mogelijk nog harder achteruit. Overal worden kerkgebouwen afgestoten en vindt er schaalvergroting plaats.
Is het tij nog te keren? De PKN voert een missionaire campagne met diverse gespreks- en instructie-bijeenkomsten in het land. Er is een mooie map met 30 kansrijke modellen voor missionaire gemeente, en in locale gemeenten wordt veel creativiteit aan de dag gelegd. Maar ondanks al die inzet en inventiviteit gaat de ontkerkelijking van Nederland in hoog tempo door.

Alle cijfers wijzen erop dat de teruggang nog lange tijd en ingrijpend door zal gaan, totdat er in de meeste plaatsen nog kleine gemeentekernen zijn overgebleven. Als predikant heb ik ook dat gevoel en bewustzijn: de afbraak is nog lang niet voorbij en zal veel ingrijpender zijn dan we in allerlei kerkelijke vergaderingen durven te benoemen.

In deze leerdienst richte ik de aandacht niet op mogelijke 'oplossingen', als die er al zouden zijn, of op nieuwe modellen, methode's en praktische tips. Het ging om vragen als: Wat doet het met òns die nog achterblijven in die kleiner wordende kerk? Of wat doet het met ons als randkerkelijken, of als hen die de kerk eerder al verlaten hebben? Wat doet het met ons als Nederlanders, als we zien dat kerk en christelijke godsdienst verdwijnen?
En ook: Hoe komt het dat secularisatie en moderne cultuur zo diep ingrijpen in ons geloof en kerkzijn, in ons eigen hart en leven? En wat houden we nog over, als dit proces ooit misschien is uitgewerkt?

Teveel grote vragen voor een bescheiden kerkdienst met gesprek achteraf. Maar wel goed om ze eens te stellen, om met elkaar te delen 'wat het ons doet', dit diep ingrijpende proces van 'de kerk die verdwijnt in Nederland'.

Lees meer: De kerk verdwijnt in Nederland

De kerk verdwijnt

Dr. Bert de Leede, hoofddocent van de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), vindt dat de preek van PKN-dominees scherper moet. "Gods Woord is partijdig, schept onderscheid en vraagt om keuzen." Maar intussen heeft het kairos-document, een uiterste noodkreet van de Palestijnse christenen, slechts lauwe of afwerende reacties gekregen van de Nederlandse kerken. Calculerende kerkleiders ontvingen het document met ontwijkende woorden. Het meest afhoudend was de Raad van Kerken, die in vroeger jaren juist moedig leiding gaf aan de kerkelijk discussie over het midden-oosten conflict. De Raad van kerken is nu een veilige koffiekamer geworden waar men zich liever bezig houdt met oecumenische dooperkenning.

Intussen gaat de etnische zuivering van de Palestijnse gebieden mededogenloos door, huizen worden afgebroken, burgers tot wanhoop gedreven; hier een dode, daar een dode, geen krant die erover schrijft ... want het zijn Palestijnen, totdat er weer Joodse slachtoffers vallen. Het duurt niet lang meer, en dan wonen in het land van Jezus vrijwel geen christenen meer, en wij, ook de PKN, hebben dat laten gebeuren.

Mensenrechten en internationaal recht moeten voorop staan, aldus de IP-nota van de PKN; woorden die met de mond beleden worden. Diaconale en pastorale hulp alleen achter de schermen, maar publiekelijk in actie komen voor datzelfde recht van Palestijnen, onder wie ook onze broeders en zusters in Christus? Nee, want dat schaadt teveel ons eigenbelang. Toine van Teeffelen kan schrijven wat hij wil . . . en Meta Floor kan schrijven wat ze wil, maar haar eigen kerkleiding vindt vooral dat ze voorzichtig moet zijn.

De Palestijnse kerken dreigen te verdwijnen, de Nederlandse kerken ook, mijn eigen PKN ook, veel sneller dan we durven toegeven. Wat zal overblijven tussen de kerken hier en daar is onze bittere schuld, schuld omdat we de schreeuw om recht niet wilden horen. Dan zullen we misschien ook moeten toegeven dat we ons vroom verscholen achter een onbijbelse Israël-theologie, die in geen enkel officieel PKN-document grondig werd onderbouwd.

Misschien is het tijd voor Sabeel NL, Werkgroep Keerpunt, de Nederlandse Kairosgroep en geestverwante organisaties om over te gaan tot publieke acties, demonstraties voor het LDC-gebouw en het aartsbisschoppelijk paleis in Utrecht; daar petities aanbieden en zo proberen nog een keer stem te geven aan die noodkreet uit Bethlehem van onze broeders en zusters in het land van Jezus. 

Misschien dat Bert de Leede dan ook meedoet, want "Gods Woord is partijdig, schept onderscheid en vraagt om keuzen."

Lees meer: Preek in PKN moet scherper en Kerken maken zichzelf overbodig
Hier: alles over het kairos-document

'Gods woord is partijdig'

Ik weet nog goed hoe moeilijk wij als kerkelijke gemeente het ermee hadden: Is het nu wel of niet goed dat onze regering de inval in Irak steunt? Meedoen aan een oorlog of die steunen is de meest ingrijpende beslissing die een regering kan nemen.
En nu schrijft de Commissie Davids: "Premier Balkenende gaf weinig leiding aan het debat, de Tweede Kamer werd onvolledig geïnformeerd en er ontbrak een volkenrechtelijk mandaat voor de Amerikaans-Britse inval in 2003." "Uit de rapporten van de [Nederlandse] inlichtendiensten werden van kabinetszijde slechts die uitspraken gedestilleerd die pasten in het reeds ingenomen standpunt."

Hier de beslissende speech van Colin Powell voor de VN Veiligheidsraad op 5 februari 2003, vol van leugens, zo zou later blijken.

Geen volkenrechtelijk mandaat


Koningin Beatrix zei in haar kersttoespraak: "Om te kunnen meeleven is tastbare nabijheid nodig." Dat dacht de Eeuwige ook, en daarom werd Hij geboren als een tastbaar mensenkind.


Incarnatie

"De Westerse mens lijkt in zijn zogenaamd onbegrensde openheid en tolerantie een huis zonder interieur te worden, waar elke wind doorheen kan waaien. [...] Zijn we dan zó vervreemd van onze christelijke wortels [...]? De achteloosheid waarmee de kerk wordt verlaten en met name de minachting voor de kerk die toch onze moeder is en ons alles heeft gegeven tot het Woord van God aan toe, kan ik maar moeilijk begrijpen."

Aldus Marcel Poorthuis, universitair hoofddocent aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. In de Maand van de Spiritualiteit schrijft hij een aantal rake dingen over 'religieus toerisme'.

Lees meer: De schat onder de eigen haard

Religieus toerisme

Donderdag 24 september opende minister van Justitie, E. Hirsch Ballin, het Centrum voor Justitiepastoraat aan de Universiteit van Tilburg. Deze feestelijke gebeurtenis ging gepaard met de viering van het 60-jarig jubileum van het Protestantse en Rooms-Katholieke Justitiepastoraat. Deel van de feestelijkheden was de presentatie aan de minister van de eerste publicatie van het Centrum: het Handboek Justitiepastoraat.

In dit handboek, waarvan ik zelf ook een hoofdstuk geschreven heb, gaat het vooral over 'herstelrecht' en 'herstelgericht pastoraat'. Het is de bedoeling dat gevangenen in de toekomst meer leren nadenken en spreken over het delict dat ze begaan hebben, en dan ook de mogelijkheden van herstel durven zien: herstel van hun eigen verantwoordelijkheid, van hun eigenwaarde en relaties, en soms misschien ook van de relatie met slachtoffers. Dit betekent vanzelfsprekend ook meer aandacht voor de slachtoffers.
In herstelgericht pastoraat gaat het dus om 'schuld', 'vergeving' en 'bekering', traditionele woorden waarmee we niet altijd meer zo goed uit de voeten kunnen. In mijn bijdrage aan het handboek probeer ik te laten zien hoe wezenlijk en actueel die oude woorden zijn, voor ons allemaal. Juist de wereld van de gevangenis is een spiegel die scherp laat zien wat er speelt in héél de kerk en samenleving.

Schuld en vergeving

Vier leden van de PKN, onder wie mevr. Hebe Kohlbrugge en ds. Hans Kronenburg, hebben een brief gestuurd naar het synodebestuur over de dialoog met de islam. Ze wijzen in de brief op de bedreigde positie van moslims die christen worden, op de betekenis van het Jodendom voor de dialoog en het eigen karakter van het christelijk geloof ten opzichte van de islam. "Het gaat ons om de vraag, of we onder God/Allah als de Éne wel hetzelfde verstaan."

Deze en andere aspecten uit de brief zijn inderdaad wezenlijk, maar feit is ook dat de concrete dialoog met de islam in ons land nauwelijks bestaat. Het multi-religieuze risico is momenteel eerder dat we géén relaties en gesprek hebben, dan dat we daarin onze eigenheid verliezen, zoals de briefschrijvers vrezen. Daaraan moet, lijkt mij, prioriteit worden gegeven: het bouwen aan vertrouwenwekkende relaties tussen moslims en christenen, waar dan ook al die aspecten van de brief ter sprake kunnen komen. Hier ligt ook een belangrijke vraag aan de moslims in Nederland, want in de praktijk blijkt het, zoals ik weet uit eigen ervaring, erg moeilijk om gesprekspartners uit hun gemeenschappen te vinden. Zonder de bedding van zulke concrete relaties blijven we in kerkelijke brieven en notities óver elkaar praten, met alle risico's van dien.

Lees meer: Brief PKN’ers over dialoog met islam (FD) en de brief en Kerk verliest eigenheid (Trouw)

Over de dialoog
die er niet is

Eind juni kregen alle PKN-predikanten gratis en ongevraagd het boek Wij kiezen voor eenheid toegestuurd. Dit boek is een uitwerking van het Manifest voor eenheid, dat door leiders van verschillende kerken op persoonlijke titel werd ondertekend, onder wie PKN-scriba Arjen Plaiser en Peter Sleebos van de Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten, die beiden ook hebben bijgedragen aan het boek. In de begeleidende brief wordt het boek getypeerd als 'een mijlpaal in de Nederlandse kerkgeschiedenis'.

De stuurgroep achter deze initiatieven bestaat voornamelijk uit christenen van rechts-orthodoxe en evangelicale richting. Begrijpelijk daarom dat er vanuit het midden en de vrijzinnige vleugel van de kerk kritische vragen zijn gerezen over dit initiatief, o.a. of zij niet horen bij die pluriforme eenheid.

Persoonlijke deel ik die kritiek en verbaas me erover dat PKN-leiders zulke initiatieven die niet ècht oecumenisch zijn zo krachtig steunen. We zien hierin de voortzetting van een koers die al eerder is ingezet onder leiding van de vorige PKN-scriba, Bas Plaisier. Hij oriënteerde zich vooral op de rechter en evangelicale flank van de kerk(en) en had weinig verwachting meer van de andere modaliteiten. Mijns inziens is dat een schadelijke breuk met de pluriforme traditie van de S0W-kerken voordat ze in 2004 opgingen in de PKN. Door grote groepen van de kerk zo te miskennen schaden we juist de eenheid van de Kerk. We negeren dan bovendien veel talent en dynamiek, ontlopen wezenlijke ontmoetingen en gesprekken over het evangelie, en dragen bij aan de verdere marginalisering van de kerken in onze samenleving. We hebben weinig aan een gemakkelijke oecumene op 'rechts', als we de breedte van de eigen kerk verwaarlozen.

Lees meer: Opstellers manifest negeren vrijzinnigen

Eenheid?

In het RD las ik enkele treffende uitspraken over Calvijn van de 19e eeuwse theoloog Allard Pierson (1831-1896):

"Kalvijns geleerdheid", aldus Pierson, "houdt met Augustinus op. De theologie der middeleeuwen bestaat voor hem niet. Met zijn katholieken voorganger Thomas van Aquino is hij zo goed als onbekend." De Institutie is voor Calvijn een godsdienstig leesboek voor beschaafde christenen. De 'Summa' [van Thomas] is een werk om bestudeerd te worden; het vereist meer inspanning van het denkvermogen. Het grootste verschil bestaat echter in de methode van deze beide werken; die van de roomse theoloog is veel meer die van onderzoek, die van de Protestantse veel meer dogmatisch.
"Er is bij Kalvijn nooit een wikken en wegen van argumenten, een opsporen van het voor en tegen. Kalvijn lezende, leert men denken zo als hij zelf heeft gedacht, maar men leert niet denken in het algemeen; de geest wordt niet gescherpt; de behoefte aan onderzoek niet opgewekt." "Gewone lezers moeten de indruk ontvangen dat het is zo als Kalvijn het zegt, en houden zij zich aan hem, dan zullen zij al zeer spoedig zich inbeelden, dat er tegen zijn leer niet veel in te brengen valt." Bij Thomas van Aquino is dit niet het geval, hij houdt "om zo te spreken, ten aanzien van elke theologische stelling de evenaar in de hand. De weegschalen gaan op en neer", en zo kan de balans wel eens naar de andere kant overslaan. Hij stelt ons zelf in staat om tot een andere conclusie te komen.

De door Pierson geprezen methode van de middeleeuwse theologie werd in Nederland overigens voortgezet aan de protestantse universiteiten en bereikte daar een hoog niveau: de 17e eeuwse protestantse scholastiek. Calvijn werd in Nederland pas echt een nationale grootheid door Abraham Kuyper (1837-1920), de voorman van de Gereformeerde Kerken.

Lees meer: De Kalvijnstudies van Allard Pierson

Calvijn, Pierson en Kuyper

Vorig jaar schreef ik een stukje in het kerkblad over de risico's van e-mail. Ik gaf toen het advies om e-mail niet te gebruiken als er spanning of ruzie is, of het risico van misverstand of onbegrip. In zulke gevallen moet je persoonlijk contact zoeken, minstens via de telefoon, zodat je beter kunt aanvoelen hoe je bij elkaar overkomt. Bij dreigend conflict biedt de e-mail je teveel ruimte om je achter je woorden te verschuilen, of je gaat vanuit je angst of irritatie de mail van de ander onnodig achterdochtig interpreteren.
M'n stukje in het kerkblad riep veel herkenning op, maar ik zie - ook in eigen gemeente - nog veel misgaan door lichtvaardig gebruik van e-mail. Reden om te verwijzen naar een artikel in het Ned. Dagblad waar het onderwerp uitvoerig aan de orde komt.

Lees meer: E-mail is soms een vloek (ND)

Niet doen

N.a.v. van de recente commotie over 'schepping en/of evolutie' heeft een groep christenen een gezamenlijke Verklaring over God als Schepper uitgebracht. In de verklaring staat dat meningsverschillen over hoe God alles heeft geschapen "geen barrière hoeven te vormen om elkaar te accepteren als broeders en zusters in Christus". De verklaring wordt ondertekend door diverse kerkelijke opinieleiders, onder wie twee leden van het PKN-moderamen.

Om twee redenen zou ik er vanaf zien een dergelijk verklaring te ondertekenen. Ten eerste is het de funderende vóóronderstelling van de Kerk dat je elkaar accepteert als broeders en zusters in Christus. Als je elkaar gaat vragen dat fundament te bevestigen door ondertekening van een verklaring verzwak je in feite dat fundament.
Ten tweede kan de indruk ontstaan dat het van ondergeschikt belang is hoe resultaten van moderne wetenschap worden verwerkt in geloof en theologie (incl. de uitleg van Genesis), terwijl dat juist een cruciaal punt is voor de geloofwaardigheid van kerk en geloof in onze moderne cultuur. De verklaring onderkent wel de waarde van de wetenschap voor het (scheppings)geloof, maar laat in het midden hoe en in welke mate, terwijl daar de urgente vragen liggen. Ernstige verschillen op dat punt hoeven niet bezworen te worden door een geruststellende verklaring.

Lees meer: Een verklaring van gezamelijk geloof in God als Schepper en Breed gedragen

Geloof en wetenschap

Het is opvallend en ook wel merkwaardig dat er dit jaar, 500 jaar na zijn geboorte, zoveel aandacht wordt geschonken aan Johannes Calvijn. Voor zover ik na kan gaan bestaat er onder collega-theologen en gemeenteleden weinig warme belangstelling voor hem; er leven maar weinig gevoelens van verwantschap, en Calvijn wordt nauwelijks meer gelezen. Theologisch is daarvoor een belangrijke reden: Calvijns deterministische leer van de 'dubbele predestinatie' heeft lange tijd een donkere schaduw geworpen over het protestantisme in Nederland (in bepaalde kringen is dat nog steeds zo). Alleen al dit kernstuk van Calvijns theologie zal een herleving daarvan in de weg staan.

Waarom dan toch zoveel boeken, tentoonstellingen en lezingen? Een herdenking als defintief afscheid? Een poging onze protestantse identiteit opnieuw te profileren? Zoeken we, zoals Balkenende, in Calvijn een ankerpunt voor onze losgeslagen 'normen en waarden'? Ik vermoed dat zo'n Calvinistische profilering of verankering niet meer zal lukken. De Calvijn-herdenking is een hype die vooral doet voelen hoe groot de afstand is geworden.

 

500 jaar

De liefde (agapè) en de daarmee gegeven vrijheid zijn 'uitvindingen' van de joods-christelijke traditie, beter gezegd: ze zijn geschenk van Christus. Sinds Renaissance en Verlichting heeft die vrijheid zich steeds meer ontwikkeld als een eigenstandige grootheid die vaak op gespannen voet staat met de bron waaruit ze voorkomt: de christelijke liefde. "Wat dat betreft is het christendom een religie die zichzelf zou kunnen uitwissen”, aldus prof. Patrick Chatelion Counet in Trouw. In dezelfde lijn ligt zijn uitspraak: "Atheïsme is te danken aan de bijbel."
Counet is onlangs bijzonder hoogleraar Bijbel en Cultuur geworden aan de Universiteit van Amsterdam, op een leerstoel die is ingesteld door het Bijbels Museum en de NCRV.

Lees meer: Léés die bijbel

Atheisme te
danken aan
de bijbel

In fusieprocessen van Samen op Weg is vaak verschil te merken in stijl van vergaderen en kerk-zijn, verschillen die vaak te herleiden zijn tot historische achtergronden. Zulke verschillen beschrijft Annemarie Houkes in haar onlangs verdedigde proefschrift Christelijke vaderlanders. Godsdienst, burgerschap en de Nederlandse natie, 1850-1900.

"Waar gereformeerden de nadruk legden op strijd, legden hervormden de nadruk op getuigen, op het laten doorwerken van hun persoonlijke geloofsovertuiging in al hun maatschappelijk handelen”, aldus Houkes.

Lees meer: Het dilemma van strijden of getuigen en Hervormden uit de gereformeerde schaduw gehaald

Hervormden en Gereformeerden

Het is een veel besproken onderwerp, ook in het pastoraat: vergeving. Er is verschil tussen bereidheid tot vergeving en vergeving die daadwerkelijk gerealiseerd kan worden. Vergeving kun je pas geven, als de dader die vergeving kan en wil ontvangen na erkenning van schuld. Indringend komt dat naar voren in een interview met Arjen Jansons, die een boek schreef over het misbruik en de moord van zijn dochter Sybine in 1999.

Uit het interview:
"De ontmoeting met C. [de dader] was voor zijn vrouw en dochter in het verwerkingsproces 'wel een heel goede stap', maar ook teleurstellend omdat C. de ware toedracht niet vertelde. "Vergeving is niet iets goedkoops en zeker niet in dit geval. C. erkent de feiten niet, laat staan dat hij spijt heeft betuigd. Dan kun je niet verlangen dat wij hem vergeven."

Lees meer: We hebben het kwaad kunnen overleven

Vergeving

In Trouw staat een leerzaam artikel over Mediteren kan schadelijk zijn. Het artikel spitst zich toe op trainingen in mindfulness, maar de strekking is evenzeer van toepassing op andere vormen van spirituele verdieping en zelfs op gebed of bevindelijkheid.
Niet alleen van tijd tot tijd de diepte in gaan hoort bij geloof en levenskunst, maar ook aan de oppervlakte kunnen blijven, en in die zin 'oppervlakkig leven' (zonodig met hulp van pillen).

Lees meer: Mediteren kan schadelijk zijn

Oppervlakkig leven

Onlangs schreef ik voor ons kerkblad een bijdrage (Statistieken en de Heilige Geest) over de snel voortschrijdende ontkerkelijking in Nederland. Een veelzeggend teken hiervan is het feit, dat de PKN alleen vorig jaar al 60.000 leden verloor.
Onder aanvoering van voormalig scriba Bas Plaisier had de PKN-kerkleiding nogal de neiging zulke getallen en statistieken te relativeren; we zouden moeten vertrouwen op de vernieuwende kracht van de Heilige Geest. In deze lijn zocht het PKN-moderamen vooral aansluiting bij de orthodox-evangelicale richting en de pinksterkerken, als remedie voor de ontkerkelijking. Daarbij sprak Plaisier nogal neerbuigend over de linker- en middenstroom van onze kerk, waarvan we niet veel te verwachten was.

Recent onderzoek heeft opnieuw aangetoond dat ook de evangelicale en pinkstergroeperingen de snelle ontkerkelijking niet weten te keren. De groei van evangelicale gemeenten komt vooral door leden die overkomen uit andere kerken. En hoewel er nog weinig onderzoek naar is gedaan, kennen ook evangelicale groepen veel kerkverlaters en opheffing van gemeenten.

In 1859 publiceerde de bekende theoloog Daniël Chantepie de la Saussaye een geschrift over 'De nood der kerk'. Die nood bestond volgens hem uit een combinatie van twee factoren: de evangelicale richting van zijn tijd (Het Reveil) nam de moderne wetenschap en cultuur te weinig serieus en bleef steken in starre orthodoxie. Aan de andere kant stond de moderne richting in de kerk te weinig open voor het vernieuwende werk van de Geest.
Deze polarisatie van kritiekloze orthodoxie ter rechterzijde en geestloze moderniteit aan de andere kant zag La Saussaye als 'de nood der kerk'. Hij hoopte dat de spirituele vitaliteit van Het Reveil geïnvesteerd zou worden in vernieuwing van de theologie, en in een nieuwe aansluiting tussen traditie en moderne tijd. Maar helaas liep het anders, met ondermeer de afscheiding van de Gereformeerde Kerken als gevolg.

Het geschrift van La Saussaye heeft weinig aan actualiteit verloren, ook niet nu we Samen op Weg zijn in de PKN. Het is geen oplossing eenzijdig de evangelicale koers in te slaan, met verwaarlozing van de veelkleurige breedte van onze kerk. Anders miskennen we hoezeer we zelf door en door geseculariseerd (willen) zijn.

Lees meer: Secularisatie stopt niet door nieuwe kerken

'De nood der kerk'

Toen ik in 1975 begon met mijn theologiestudie in Utrecht was Klaas Vos daar de bevlogen voorzitter van het studentendispuut Voetius. Sindsdien is hij een boeiende zo niet stormachtige weg gegaan, die je van een voormalig Voetius-voorzitter niet zou verwachten. Maar vier jaar geleden stond hij dan toch weer op de kansel, in Culemborg. Over hoe het sindsdien met hem is gegaan, en over wat eraan vooraf ging vertelt hij in Trouw.

Lees meer: God kwam me mijn strot uit

Klaas Vos

In het tijdschrift Roodkoper geeft Albert van den Heuvel – voormalig secretaris-generaal van de Nederlandse Hervormde Kerk en oud-voorzitter van de Vara – een uitvoerige bespreking van ’Geloven in een God die niet bestaat’ van dominee Klaas Hendrikse.
Hendrikse is volgens Van den Heuvel ’onhelder in zijn gedachtegang’, en heeft ’de diepgang van een garnaal’. „Ik gebruik maar even dezelfde laatdunkende toon die Hendrikse in zijn boek voortdurend tegen anderen aanslaat.”

Lees meer: Ds. Hendrikse heeft de diepgang van een garnaal
en ook: Groter dan St. Klaas

De diepgang van Hendrikse

Mijn Culemborgse collega's Henk Fonteyn en Kees van der Zwaard publiceerden een gesprek met Bram Grandia, o.a. bekend als IKON-columnist. Grandia is vredesactivist maar ook vader van een militair die al twee missies in Afhganistan heeft vervuld.

" . . . mijn vader en ik zijn allebei op onze eigen manier idealisten, we knokken allebei op een andere manier ergens voor!"

Lees meer: Tegen de missie maar voor mijn kind! (uit: DubbelAccent, Uitgave van de katholieke en protestantse geestelijke verzorging, febr. 2008) 

DubbelAccent

De discussie over ds. Klaas Hendrikse, die niet gelooft dat God bestaat, wordt ten onrechte toegespitst op de woordcombinatie van 'God' en 'bestaan'. Mystici en andere theologen weten immers al eeuwenlang dat woorden als 'zijn' en 'bestaan' in relatie tot 'God' een aparte behandeling verdienen. Daarover kun je diepzinnig theologiseren, als je dan ook maar goede en pastorale uitleg geeft aan de gemeente.

De echte kwestie is veel meer of 'God' verwijst naar een transcendente Ander die ons kritisch ter verantwoording kan roepen, bijvoorbeeld wanneer christenen vanuit hun persoonlijke geloofsovertuiging menen Joden te moeten vervolgen. In een verhelderend interview door Job de Haan van de Ikon blijkt ds. Hendrikse tegenover een christelijke antisemiet, als die zich beroept op zijn eigen subjectieve godservaring, geen verweer te hebben. Want godservaring is volgens Hendrikse principieel subjectief en daardoor onaantastbaar.

Beluister: Interview met ds. Klaas Hendrikse door Job de Haan (Ikon)

Geen verweer

De Bijbel is een boek dat gedurende een lang historisch proces gegroeid is, een proces van voortschrijdende openbaring, van menselijke interpretatie en herinterpretatie, van traditie en vertaling. Voor christenen is Jezus Christus het centrum van de bijbel en de geschiedenis. Daarom is het christendom niet primair een religie van het boek, maar van een Persoon.

De Islam is wel een religie van het boek en gebaseerd op de overtuiging dat dit boek in één keer, zonder historisch proces, uit de hemel op aarde is gekomen, zuivere openbaring in het Arabisch zonder enige menselijke fout. Om die reden moeten moslimkinderen overal ter wereld Arabisch leren, om de Koran in die openbaringstaal te kunnen reciteren.

Dit verschil in openbaringsopvatting tussen Jodendom en Christendom enerzijds en de Islam anderszijds, verklaart voor een belangrijk deel, waarom het voor de Islam veel moeilijker is ruimte te geven aan pluriformiteit in geloofsleer en interpretatie. Nahed Salim, moslima, schrijfster en tolk, schreef daarover een interessant artikel in Trouw: Gelovige weeskinderen.

Boek en Persoon

Volgens ds. Jan Offringa, voorzitter van Op Goed Gerucht, bestaan er in de kerk twee manieren van geloven:
De eerste, oude benaderingswijze gaat op klassieke wijze om met de grote geloofsvragen. God is de almachtige Vader en schepper. Jezus is gekomen voor onze zonden. De bijbel is Gods onfeilbare woord, met een eenduidige boodschap en moraal. En alleen wie gelooft is verzekerd van een hemelse toekomst. Een geheel aan waarheden, waarin weinig vragen onbeantwoord blijven, aldus Offringa.

De nieuwe benadering is meer een zoektocht, het product van de ontmoeting van het christendom met de moderne en post-moderne wereld, met alle wetenschap, historische disciplines, religieus pluralisme en culturele diversiteit. Vanuit deze laatste benadering is het niet goed mogelijk tot een eenduidige, laat staan onbetwijfelde waarheid te komen voor alle tijden en plaatsen.
Op dit moment wordt een ontwikkeling zichtbaar, aldus Offringa, onder invloed van evangelicalen en andere orthodoxen, waarin de oude klassieke benadering gaat domineren. Hij vindt dat een heilloze weg. Lees meer: Modern geloof is doordacht en doorleefd

Jammer dat Offringa een dubbele karikatuur maakt, zowel van de kerkelijke traditie en orthodoxie, als van de 'moderne zoektocht'. Alsof de goede orthodoxie van de Kerk door de eeuwen heen geen neerslag is van een lange zoektocht, een zoektocht die in onze tijd zijn bijzondere crisis kent, maar niet de eerste.

Zoeken en groeien vanuit orthodoxe wortels, zonder bang te zijn voor vrijzinnige wegen, is de weg die ik probeer te volgen in mijn boek Kijk op geloof, een boek dat volgens de tweedeling van Offringa eigenlijk niet kan bestaan.

Een gerucht
of meer

Zo'n 60.000 opnames van kerken zijn te zien in de digitale beeldbank (www.kerkinbeeld.nl), die 5 september werd gelanceerd bij de start van het academisch jaar van de faculteit Godsdienstwetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Lees meer: Grootste Nederlandse beeldbank kerken gelanceerd

Ook van de Culemborgse Grote of Barbarakerk is daar een mooie reeks foto's te vinden:
Beeldbank: Grote of Barbarakerk te Culemborg

Beeldbank