Home
  
Hier: Dossier 2006-'08


Kairos
Dossier 2009-2013: Het debat
over Israël en de Palestijnen

 


Onlangs hebben Kairos NL en Sabeel NL antwoord gekregen op hun brief aan de PKN-leiding (zie hieronder). Dat antwoord bevestigt de indruk dat de leiding van PKN en Kerk in Actie de rust in de eigen kerk belangrijker vinden dan prioriteit geven aan het uitgangspunt van gerechtigheid, zoals dat volgens de eigen IPA-nota wel zou moeten:

"5. De kerk ziet (volken)recht en in internationale verdragen omschreven mensenrechten als het primaire oriëntatiepunt voor de oplossing van het Israëlisch-Palestijns-Arabisch conflict (IPA-nota, slot p. 55)."

Vrede en verzoening bouw je op de basis van gerechtigheid en niet op het zand van 'de lieve vrede bewaren'.

Lees meer: brief PKN en Kerk in Actie aan Kairos NL en Sabeel NL

Op zand

Arjan Plaisier (scriba PKN) en Karinn ten Broeke (praeses PKN)In haar eigen beleidsnota over het Israëlisch-Palestijns conflict (IPA-nota) wordt gesteld dat het internationaal recht uitgangspunt moet zijn bij de beoordeling en oplossing van dat conflict. Maar de PKN-leiding heeft dat principiële uitgangspunt nooit kracht bijgezet uit vrees voor onrust in eigen gelederen. Het lijkt er zelfs op dat de PKN-leiding dit uitgangspunt in de praktijk steeds meer loslaat. Sabeel NL en Kairos NL schreven daarover samen een kritische brief aan het PKN-moderaman: Brief Sabeel NL en Kairos NL aan PKN-moderamen.

SIVMOIn Israël zelf zijn er wel organisaties die ondanks groot verzet in eigen kring durven opkomen voor het internationaal recht, zoals bijvoorbeeld B'Tselem. Vanuit Nederland worden deze Israëlische vredes- en mensenrechtenorganisaties gesteund door SIVMO. Voorzitter daarvan is Gied ten Berge, die onlangs werd geïnterviewd in Volzin: Israël is niet het beloofde land.

In eigen kring

Feenstra"Wanneer er in de samenleving schokkende dingen gebeuren die massale rouw veroorzaken, hebben niet alleen de overheid en de politiek een rol te spelen. Er wordt dan ook iets van de kerk verwacht." Deze woorden, verwijzend naar de aanslagen in Parijs, sprak H. J. Feenstra, directeur van de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst in het Landelijk Dienstencentrum (LDC) in Utrecht.
Feenstra: „Wanneer er mensen en groepen worden bespot, wanneer geweld ons schokt, wanneer machtelozen in onze samenleving het onderspit delven, dan is het noodzakelijk dat ook de Protestantse Kerk haar stem laat horen en mede richting geeft aan de inrichting van de samenleving.” (RD, 13 januari 2015)

Helemaal mee eens. Daarom vroeg ik vorig jaar september per email aan PKN-praeses ds. Karin ten Broeke of zij naar aanleiding van weer een Gaza-oorlog deze petitie van PAX (een door haar gewaardeerde organisatie) wilde ondertekenen. Zij antwoordde afwijzend . . .

"Er wordt dan ook iets van
de kerk verwacht -"

Op initiatief van het Platform Appèl Kerk en Israël gaat Kerk in Actie van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) naast Sabeel nog een ander project van Palestijnse christenen steunen, zo meldt het Reformatorisch Dagblad. Hiermee doet de PKN een handreiking aan het Platform dat de PKN opriep om de samenwerking met Sabeel te stoppen. Het nieuwe project is Seeds of Hope van Tass Saada, een tot het christendom bekeerde moslim die nu ook vindt dat het Joodse volk op grond van beloften in het OT recht hebben op het Heilige Land.

Door dit accoord met het Platform bevestigt de PKN-leiding een gevaarlijk theologisch spoor waarop biblicisme en etnisch denken hand in hand gaan, en waarvoor al in 1950 is gewaarschuwd door de theoloog Miskotte. Ondanks deze waarschuwing noemde PKN-scriba Arjan Plaisier de oprichting van de staat Israël in 2011 nog "een analogie van de opstanding van Jezus". En in dezelfde lezing verweet hij Sabeel, Kairos en geestverwante organisaties het "druk uitoefenen op gewetens". In zo'n sfeer krijgt het Platform gemakkelijk ruimte van de PKN om de positie en integriteit van Sabeel te beschadigen.

Tegen de huidige Israëltheologie van de PKN is het volgende in te brengen:
- In de bijbel gaat het om Israël en het joodse volk als concrete geloofsgemeenschap en niet om een volk als etnische entiteit ('Israël naar het vlees'). Dat wordt door Paulus nog eens uitdrukkelijk bevestigd in zijn Romeinenbrief, als hij spreekt over het nieuwe Israël als bestaande uit navolgers van Christus uit joden en heidenen (dat is 'gans Israël').
- De landbelofte is niet een belofte aan een volk als etnische identiteit, maar een belofte aan een groeiende en uitwaaierende geloofsgemeenschap. Zoals in de zaligsprekingen staat: "zij zullen de aarde ('ha eretz') beërven". Het beloofde land wordt heel de aarde, zoals het nieuwe Israël, voortkomend uit joodse geloofswortels, een wereldgemeenschap wordt (lees voor meer uitleg mijn Sabeel-brochure De muur is afgebroken; hier ook een versie met onderbouwing en bronvermelding in voetnoten).

Kerk in Actie
't spoor bijster

De regering van Israël strijdt met alle middelen voor een etnisch Joodse staat. Daarmee loopt iedereen die kritiek heeft op de Israëlische regering en op haar bezetting en vernietiging van de Palestijnse gebieden en hun bevolking het risico te worden uitgemaakt voor antisemiet.

PKN-scriba Arjan Plaisier wil over de oorlog in Gaza weinig zeggen, uit angst voor 'eenduidige oordelen'. Wel spreekt hij zich eenduidig uit tegen recente uitingen van antisemitisme in Europese landen (natuurlijk ook door mij verafschuwd). Met zo'n veroordeling loop je in Nederland weinig risico en kun je rekenen op veel bijval. Maar zo'n veroordeling van antisemitisme is bij alle zwijgen van de PKN over de apartheidspolitiek van Israël ook ernstig eenzijdig. Ook met zo'n eenduidige veroordeling van antisemitisme kun je 'de plank misslaan' (lees column ds. Plaisier).

Een staat funderen op etnische basis - ook als die Joods is - is in strijd met de principes van internationaal recht en christelijke theologie. Lees meer: De muur is afgebroken.

Antisemitisme

Hieronder heb ik onlangs een korte bespreking gegeven van Steven Paas' boek Israëlvisies in beweging. Hoewel sommige bijbelstheologische schema's daarin nogal kort door de bocht zijn, vind ik het een goed en belangrijk boek, met belangrijke bijbelse en theologische argumenten tegen veel huidige Israëltheologie. In eigen orthodoxe kring wordt Steven Paas vanwege dit boek stevig aangepakt, en lang niet altijd fair, zoals dat vaak gaat in discussie's over Israël. Eeuwout van der Linden van Kerk en Israël en Fije Duim van Kerk in Actie hebben nu ook een duit in dat onsportieve zakje gedaan. Ze zijn beiden bij Steven Paas 'op de koffie' geweest en Van der Linden schrijft daarover een verslag op de site van de PKN.

Eeuwout van der LindenDat verslag wordt gekenmerkt door een zeer neerbuigende toonzetting zonder op Paas' argumenten serieus in te gaan, laat staan ze onderbouwd te weerleggen. Ik citeer: "Mijn mond viel regelmatig open". "Ik verslikte me in een heerlijk koekje." "Je gelooft toch je ogen niet als je dit leest!?" "Er zijn hierin toch beslist andere wegen te gaan. Ik ga ze in ieder geval. Net als Feije." "Bij alle stenen die Paas in de theologische vijver gooit, blijft hij een uiterst beminnelijk mens." "Paas vervangt deze [theologieën] vervolgens door een andere extreme opvatting over de uniciteit van Jezus. Mijn God, denk ik, even genoeg theologie. Ik ga eerst een paar romans lezen. Of een bak sterke koffie drinken."

Fije DuimHet is zowel Kerk en Israël als Kerk in Actie onwaardig om op deze manier boek en auteur die hen niet uitkomen zo neer te zetten. Goedkoop ook om iemand die oprecht en onderbouwd durft in te gaan tegen de stroom van veel Israëltheologie zo neerbuigend weg te zetten. Laat Kerk en Israël zelf eens een goede Israël-theologie op papier zetten. De noodzaak daarvan is door Kerk en Israël meer dan eens erkend, maar het is nog nooit gebeurd.

Tenslotte nog een uitnodiging aan Eeuwout en Fije: Kom eens bij mij op de koffie om te praten (en daarna te schrijven) over mijn brochure De muur is afgebroken, of over jullie eigen brochure die nog moet komen.

Lees meer: Op de koffie bij Steven Paas

Gezellig neerbuigend

Steven PaasEerder gaf ik hier al een korte bespreking van Christian Zionism Examined (2012) van Steven Paas (geb, 1942), theoloog en lid van de Chr. Geref. Kerken. Van deze studie heeft Paas nu een Nederlandstalige en uitgebreidere versie gepubliceerd die ik graag onder de aandacht breng: Israëlvisies in beweging. Gevolgen voor kerk, geloof en theologie (2014) In plaats van 'Christen-Zionisme' gebruikt Paas nu de bredere term 'Israëlisme' voor alle christelijke stromingen die een zijn inziens ongezonde religieuze fascinatie hebben voor het nabijbelse Israël als etnisch volk, land en religie. In een theologische analyse toont hij eerst aan hoe funest dit Israëlisme is voor de christelijke theologie, omdat het etnische Israël daarin een belangrijke theologische plaats krijgt naast Christus, van wie de betekenis daardoor gerelativeerd wordt. Vervolgens beschrijft Paas hoe dit Israëlisme al vanaf de 18e eeuw in opkomst is in het westerse protestantisme. Het vormde een voedingsbodem voor christelijke steun aan het latere joodse zionisme van voor en na de Tweede Wereldoorlog.
Paas benadrukt verder dat de huidige pro-Israël theologie vanwege de etnische inkleuring schadelijk is voor het christelijk getuigenis, niet alleen onder joden, maar ook bijvoorbeeld in Afrika (Paas heeft daar gewerkt), waar kerken te kampen hebben met veel etnische strijd.

Een belangrijke aanvulling op zijn vorige boek is het hoofdstuk over 'De Palestijnen en Israël'. Evenwichtig maar helder laat hij zien dat Israëlisme en christen-zionisme medeverantwoordelijk zijn voor de moeilijke positie waarin de Palestijnen zich nu bevinden. Kritisch beschrijft hij de gevolgen van discriminatie en bezetting en schenkt hij veel aandacht aan het Palestijnse Kairos-document.

Steven Paas heeft een moedig en belangrijk boek geschreven. Zijn bijbelstheologische schema's zijn me vaak te rigide, vooral in zijn uitleg van het Oude Testament. Maar op hoofdpunten val ik hem bij. Hij is niet bang tegen de stroom in te gaan. Zijn vorige studie maakte al veel los in met name orthodoxe kring. Ook zijn nieuwe boek verdient veel aandacht, o.a. van mijn eigen PKN-leiding. Het is bovendien een boek dat een brug slaat naar Sabeel, dat in Nederland vaak ten onrechte in de hoek wordt gezet als een eenzijdig linkse organisatie.

In beweging

Hieronder staat een korte bespreking met aanbeveling van het boek van Steven Paas over het christen-zionisme. Daarbij maakte ik één kritische opmerking, nl. dat Steven Paas geen aandacht schenkt aan de hoge prijs die de Palestijnen (onder wie ook de Palestijnse christenen) moesten en nog steeds moeten betalen voor het Westerse christen-zionisme.
Inmiddels heeft Paas een reis gemaakt door Israël en de Palestijnse gebieden, waarover hij nu een uitgebreid internet-artikel geschreven heeft, dat ik hier graag beschikbaar stel. Met veel respect lees ik daarin hoe Paas nu ook de confrontatie met de politieke werkelijkheid aan gaat, en vanuit zijn theologische kritiek op het christen-zionisme schrijft over het Israëlisch-Palestijns conflict, de uitzichtloze situatie van de Palestijnen, de Palestijnse christenen, het Kairos-document, Sabeel en de morele crisis van de Joodse Israëli's.

Lees meer: Je zult maar Palestijn zijn! van Steven Paas

Je zult maar


Steven PaasIn de lijn van zijn kritiek op het christen-zionisme (zie hieronder) heeft Steven Paas met anderen nu ook een open brief gepubliceerd.

Lees ook: Open brief hekelt christen-zionisme (RD)

en: Dubbelinterview met Steven Paas en Michael Mulder(CIS)

Open brief

Christian Zionism ExaminedOnlangs verscheen een beknopte maar opmerkelijke studie over het christen-zionisme: Christian Zionism Examined. Het christen-zionisme is een stroming die ook sterk aanwezig is in Nederland en die de huidige staat Israël als vervulling ziet van vele bijbelse profetieën. Het boek - helaas alleen in het Engels verschenen - is van een Nederlandse auteur uit orthodox-protestantse hoek: Steven Paas sr., kerkhistoricus en voormalig journalist en theologisch docent in Nederland en Malawi. Paas brengt in zijn studie een goed onderbouwde, kritische beschrijving van het christen-zionisme en de geschiedenis daarvan. Hij typeert de grondgedachten van het christen-zionisme als onbijbels en strijdig met de christelijke orthodoxie, waarbij hij zich expliciet richt tegen o.a. de Protestantse kerk in Nederland (PKN), de Gereformeerde Bond (GB), Christenen voor Israël (CvI) en het Centrum voor Israël Studies (CIS).
Het kernpunt van zijn kritiek, en daarin val ik hem bij, is dat het christen-zionisme ten onrechte (veel) theologische betekenis toekent aan Israël als etnisch volk en als staat, en daardoor de universele betekenis van Gods openbaring in Jezus Christus relativeert (alsof Israël even belangrijk zou zijn als Jezus). De publicatie van Paas zal ongetwijfeld een impuls geven aan het debat over 'Israëltheologie' in orthodox protestantse kring, waar overigens al eerder kritische geluiden klonken t.a.v. het gangbare pro-Israëldenken.   

Steven PaasEen belangrijk gemis van Steven Paas' boek vind ik dat hij geen aandacht schenkt aan de hoge prijs die de Palestijnen (onder wie ook de Palestijnse christenen) moesten en nog steeds moeten betalen voor het Westerse christen-zionisme. Daardoor is de dramatische uitwerking van het christen-zionisme in het Midden-Oosten buiten beeld gebleven. Vele Westerse kerken waren en blijven door hun zionistische opstelling medeverantwoordelijk voor de Nakba (de ramp die de Palestijnen trof), die tot op de dag van vandaag voorduurt.

In de lijn van zijn kritiek op het christen-zionisme heeft Steven Paas met anderen nu ook een open brief gepubliceerd.
Lees ook: Open brief hekelt christen-zionisme (RD)

Christen-zionisme
kritisch belicht

 

 

 

 

 

 

 


 

Open Brief

Na zijn korte bezoek aan de Kairosconferentie (zie hieronder) sprak PKN-scriba Arjan Plaisier kort daarna uitgebreid op de studiedag van het Platform Appèl Kerk en Israël (19 sept.) over de nieuwe de brochure Onopgeefbaar verbonden (hier de download op de site van collega Johan van den Berg) . Wederom een balancerende beschouwing met niet alleen kritische opmerkingen bij genoemde brochure, maar ook met scherpe uithalen naar het Kairosdocument en Sabeel. Plaisier levert theologische kritiek naar twee kanten maar komt niet tot een eigen stellingname met consequenties op basis van het internationaal recht (zoals de eigen PKN-nota doet verwachten).

Hier een cruciaal citaat uit de toespraak van Plaisier:       
"1948 is een teken van Gods trouw. Een opgejaagd volk heeft nu een eigen plekje onder zon. Het is een analogie van de opstanding van Christus. Niet minder, maar ook niet meer. Terecht wordt in de nota [Onopgeefbaar verbonden] genoemd dat dit niet alles zonder kleerscheuren en bloed zweet en tranen is gegaan. Dat voor Palestijnen een en ander een ramp is geweest. Dat is inderdaad waar. Alle licht hier in de geschiedenis draagt zijn eigen duisternis met zich mee. Politiek is altijd ook geweld. Dat is voor mij ook al een aanwijzing, dat we op moeten passen dat wereldse gebeurtenissen een eenduidige vervulling van profetieën zijn, die dan als een keten van het heil wordt gezien. Er zijn slachtoffers, ook van de exodus. Dat mogen we eerlijk onder ogen zien."

Ik vind dit een huiveringwekkende gedachtengang: Waar gehakt wordt vallen nu eenmaal spaanders, in dit geval etnische zuivering van Palestijnen, maar het blijft een analogie van Christus' opstanding. Doet Plaisier niet hetzelfde als wat hij de auteurs van de brochure verwijt en wat hij 'een gevaarlijke move' noemt: De christologie wordt dienstbaar gemaakt aan een daaraan vreemde geschiedopvatting die ons goed uitkomt?

Lees meer: Onopgeefbaar verbonden, een reactie (en persbericht) en Dr. Plaisier waarschuwt voor radicalisering in Israëldebat (RD) en hier de column van IKON-columnist Bram Grandia over de brochure en Tegenstemmen op het weblog van Johan van den Berg

De spaanders

Gelukkig heeft de PKN-leiding geen gehoor geven aan een oproep van PKN-leden (aangevoerd door ds. Marten Visser) om de relatie met Sabeel te verbreken. Zie hier de reactie van het moderamen (6 juli 2011).

PKN  en Sabeel

Sabeel Jeruzalem publiceerde onlangs twee verklaringen i.v.m. het komende verzoek van de Palestijnen in de VN om erkenning van een onafhankelijke Palestijnse staat (zie ook hieronder). Het PKN moderamen heeft op die verklaringen gereageerd met een brief (14 sept.) waarin het Sabeel bestuur nogal bevoogdend wordt bekritiseerd vanwege het instandhouden van vijandsbeelden (zie ook persbericht). Bevoogdend is de brief vooral omdat het moderamen elke concrete analyse van feiten en argumenten vermijdt en zich verschuilt achter de vrome oproep tot ´deconstructing images of the enemy´.
In haar verklaring vraagt Sabeel niets anders dan dit: "we ask our friends to pray for us and to stand with us as we continue our struggle for justice, peace and liberation on the basis of United Nations resolutions and the demands of international law." Het moderamen belooft alleen het eerste ('to pray'), terwijl van de principiële standpuntbepaling in de IPA-nota, nl. dat óók voor de PKN de prioriteit hoort te liggen bij handhaving van het internationaal recht, in de brief niets terug is te vinden. Bevestigt het moderamen zelf niet een vijandsbeeld van 'de Palestijnse christenen' door hen zó kritiseren zonder concreet in te gaan op hun vragen over recht en gerechtigheid en wat wij als kerk daaraan kunnen en moeten bijdragen?

Tenslotte krijgt Sabeel van het moderamen nog de uitnodiging in gesprek te gaan met de projectmedewerkers middenoosten van de PKN. Met het Centraal Joods Overleg werd steeds rechtstreeks door het moderamen contact onderhouden, tot en met een recente verzoeningsconferentie in Nes Ammim. Sabeel Jeruzalem moet het doen met een aanmatigende brief en verwijzing naar 'lagere' rangen.

Waarom schrijft het moderamen eigenlijk deze brief, terwijl het bijvoorbeeld op het Kairos-document nooit officieel heeft gereageerd? Het antwoord laat zich raden: na een eerdere angstvallige verklaring over Sabeel moet de pro-Israël stroming in onze kerk nogmaals gerustgesteld worden, - zoals bijna alle uitspraken van de PKN-leiding over het midden-oosten conflict voortkomen uit de bezorgdheid over mogelijke onrust in de eigen kerk. En intussen wordt een heel volk prijsgegeven aan onderdrukking en ballingschap, zoals ik met eigen ogen heb gezien.

Vijandsbeeld

Dries van AgtFrans AndriessenLaurens Jan BrinkhorstHans van den BroekNa twintig jaar vredesproces zonder vrede willen de Palestijnen in deze maand september de lidstaten van de VN oproepen de onafhankelijkheid van Palestina te erkennen. De VS oefent alle mogelijke druk uit op de EU lidstaten niet tot die erkenning over te gaan. Rosenthal, onze minister van buitenlandse zaken, heeft die druk niet nodig en zal de VS graag volgen in een afwijzing van Palestijnse onafhankelijkheid.
De voormalige ministers Dries van Agt, Frans Andriessen, Laurens Jan Brinkhorst en Hans van den Broek (resp. voorzitter en leden van de Raad van Advies van The Rights Forum) betogen daarentegen dat een erkenning van de Palestijnse staat de kans op vrede redt. Ze schreven een helder artikel, waarin veel feiten op een rij worden gezet als onderbouwing van hun stelling. En over Nederland: "Geen lidstaat blinkt méér uit in het gedoog- en beloonbeleid jegens Israël dan Nederland. Illegaal beleid gedogen; belonen zonder dat Israël een tegenprestatie levert. De opstelling van Nederland in EU-verband is ronduit betreurenswaardig."

Lees meer: Erkenning Palestijnse staat redt kans op vrede (Internationale Spectator; hier: Engelse vertaling)

Kans op vrede

"Dr. ir. J. van der Graaf, oud-algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond, kwam recent, tijdens de viering van het zestigjarig bestaan van psychiatrisch ziekenhuis Kfar Shaul in Jeruzalem, voor een verrassing te staan. Op de plaquette die hij onthulde, stond zijn eigen naam." Aldus het begin van een bericht in het RD (4-8-2011). In dat bericht staat niet dat Kfar Shaul is gebouwd op de ruïnes van het Arabische dorpje Deir Yassin, waar in 1948 twee joodse tereurgroepen een bloedbad aanrichtten waarbij ca 100 burgers om het leven kwamen. Deir Yassin werd één van de meer dan 400 Palestijnse dorpen die werden ontvolkt en verwoest.

Kfar Shaul is een Israëlisch psychiatrisch ziekenhuis waar aanvankelijk holocaust slachtoffers werden opgevangen en later westerse toeristen die lijden aan het Jeruzalem syndroom (psychische verwardheid door de ervaring van in-Jeruzalem-zijn), - en dat op een plaats dus waar de herinnering aan de massamoord op 100 Palestijnen verdrongen moet worden.
In een recent artikel in de Israëlische krant Ha'aretz wordt kritisch vastgesteld dat bij de viering van het zestigjarig bestaan van Kfar Shaul geen plaats is voor herdenking van 'Deir Yassin 1948'. Geen plaquette dus voor de slachtoffers van Deir Yassin en hun nabestaanden. Zie ook deze foto met onderschrift.

Een plaquette

In Nederland bestaat nog steeds veel onwetendheid over de achtergronden van het Israëlisch-Palestijns conflict en de positie daarin van de Palestijnse christenen. Tien jaar geleden schreef Alex Awad, voorganger van een Baptistengemeente in Oost-Jeruzalem en decaan aan het Bethlehem Bible College, daarover een toegankelijke Engelstalige brochure, die nog weinig aan actualiteit verloren heeft. De brochure, met een voorwoord van Naïm Ateek, leider van Sabeel, is nog steeds gratis te downloaden van Awad's eigen website: Through the eyes of the victims

Lees ook: Het Kairos-document verdient onze steun

Alex Awad

Prof. Nico den BokAl vele jaren belijdt de PKN haar "onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël", een opvatting die sinds 2004 verankerd is in de Kerkorde (art. I,7). Omdat 'Israël' in dit verband wordt opgevat als een etnische categorie (alle etnische joden, gelovig of niet) heeft de PKN een etnische gebaseerde Israël-theologie met alle gevolgen van dien (lees hierover o.a. deze lezing of dit artikel van mij). Deze theologische visie met bijbehorende sentimenten schuilt ook achter de weinig kritische houding van de PKN t.a.v. de Israëlische bezettingspolitiek en de slechts aarzelende steun aan de Palestijnse christenen en hun volk.

Onlangs (april 2011) hield prof.dr. Nico den Bok, hoogleraar dogmatiek aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), een belangrijke lezing over onze verbondenheid met Israël en de Messias van Israël. Daarin laat hij helder zien hoe onbijbels het is prioriteit te geven aan etnische binding en loyaliteit, ook als het gaat om de "onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël". Den Bok: "onze primaire loyaliteit ligt bij geloofsgenoten en op de tweede plaats bij volksgenoten." "Wij christenen zijn niet onverbrekelijk verbonden met een volk, met geen enkel volk in de gewone zin."
Al vanaf Abraham is Israël primair een geloofsgemeenschap, en staat het etnische aspect op de tweede plaats, aldus Den Bok. Daarom is hij ook van mening dat zowel het aanhangen als het bestrijden van zgn. 'vervangingstheologie' gebaseerd is op een theologische 'categoriefout', want "het 'volk van God' is nooit een etnische gemeenschap geweest", die door een niet-etnische gemeenschap (kerk) vervangen zou kunnen of moeten worden.

Zelfs in de Gereformeerde Bond, die onlangs een brochure publiceerde over Israël en de Palestijnen, staat de officiële Israël-theologie van de PKN ter discussie, m.n. onder jongere theologen. Het is belangrijk dat de PKN nu gefundeerde en constructieve tegenspraak krijgt van een eigen hoogleraar. Wellicht kan dit leiden, met inbreng van Den Bok, tot een grondige revisie van de IP-nota. Dan vindt PKN-leiding misschien ook meer innerlijke vrijheid gehoor te geven aan de noodkreet van de Palestijnse christenen zoals we die horen in hun Kairos-document.

Lees meer: Verbonden met de Messias van Israël (Nico den Bok)
Lees ook: Onopgeefbaar verbonden (Meta Floor)

Den Bok over
Israël en onze verbondenheid

Toine van TeeffelenHieronder schreef ik over de beschamende verklaring van PKN en Kerk in Actie over Sabeel NL. Het filosemitisme van de PKN leiding lijkt samen gaan met de vrees teveel met 'de Palestijnen' geassocieerd te worden, zelfs met Palestijnse christenen. Inmiddels vinden we in het RD een nieuwe proeve door de PKN leiding van angstvallig balanceren: PKN en Kerk in Actie open voor stemmen van Palestijnen én Israël (lees ook Commentaar in RD)

In Bethlehem werkt de Nederlander Toine van Teeffelen voor het Arababic Educational Institute, een door christenen geleid instituut in Bethlehem. Toine, die zelf met een Palestijnse vrouw is getrouwd, hield onlangs in Nederland een lezing over 'Palestijnse Christenen: Roeping en Oproep'. Die 'roeping en oproep' is wellicht inspirerend voor onze eigen roeping.

Lees meer: Palestijnse Christenen: Roeping en Oproep

Roeping en Oproep

'Israël bashing' ('Israël beledigen'), zo luidt de nieuwe kreet in de propaganda van pro-Israël kringen, die je naar je hoofd geslingerd kunt krijgen als je het aandurft op te komen voor de Palestijnen en kritiek te hebben op de Israëlische bezetting. Critici van Israël werden en worden vaak beticht van 'antisemitisme', maar als alternatief voor deze botte bijl is er nu het verwijt van 'Israël bashing'. Minister van buitenlandse zaken Rosenthal heeft al ferm verklaard genoeg te hebben van 'Israël bashing'.

Ook de PKN-leiding is angstvallig als het gaat om Israël, joden en Palestijnen. De joodse relaties worden gekoesterd en elke schijn van anti-joodse gevoelens (ook al is daar totaal geen sprake van) moet vermeden worden. De kerkleiding is daarom ook beducht voor het nieuwe verwijt van 'Israël bashing'. Die vrees groeide nog nadat de PKN leiding vorig jaar een voor haar doen moedige brief schreef aan de Israëlische ambassadeur. Daarin werd - op basis van het internationaal recht - gepleit voor meer erkenning en handhaving van de rechten van de Palestijnen. De reacties uit joodse kring waren zo furieus dat het moderamen zich direct weer liet gijzelen door al die intimiderende kritiek. Het nam niet de moeite officieel op het Kairos-document te reageren, maar stak alle energie in herstel van de relatie met het Centraal Joods Overleg.

Bang voor allerlei verwijten (hoe onterecht die ook waren), waaronder 'Israël bashing', meent de leiding van PKN en Kerk in Actie nu een lange verklaring uit te moeten geven over de relatie met de Vrienden van Sabeel. Een laffe verklaring is het, waarin wel wordt erkend dat er een band is met de Vrienden van Sabeel, maar - en daar gaat het vooral om - ook verschil van mening en de nodige afstand. En: "Nee, Kerk in Actie geeft geen financiële steun aan de Nederlandse stichting Vrienden van Sabeel."
Laat ik nu al heel lang denken dat er wel sprake is van subsidie door Kerk in Actie, maar nee, dat blijkt uit een ander potje te komen. Daar praten we natuurlijk liever niet over, want anders krijgt de club van dat potje ook (nog meer) het verwijt van 'Israël bashing'. En Kerk in Actie steunt Sabeel Jeruzalem financieel zeker ook niet?

In de IPA-nota, waar de PKN-leiding naar verwijst, wordt niet alleen de band met het volk Israël 'onopgeefbaar genoemd' maar ook de band met de Palestijnse christenen (p. 46). In de nieuwe verklaring is de band met de Palestijnse christenen niet meer 'onopgeefbaar' maar 'existentieel'; met het volk Israël daarentegen nog steeds 'onopgeefbaar'. Zoals zo vaak verraadt subtiele verandering in taal het gebrek aan trouw en moed.

Op een cursus over Paulus las ik één dezer dagen deze woorden: "Broeders en zusters, u bent geroepen om vrij te zijn" (Gal. 5:13).

Bang

Hier foto's van de 8ste Internationale Sabeel Conferentie, gehouden van 23 februari t/m 1 maart in Bethlehem.

Jan Willem Stam schreef over de conferentie dit artikel in Woord en Dienst.

8ste Sabeel Conferentie 2011

IsraelAktueel is het blad van Christenen voor Israel (CvI), een organisatie die aan de rechterkant van de protestantse kerken in Nederland nogal wat aanhangers heeft. CvI deinst er niet voor terug om in het eigen blad de waarheid regelmatig geweld aan te doen en laster te verspreiden, zo ook in het laatste nummer. CvI-oprichter Karel R. van Oordt schrijft daar over de ontmoetingsdag voor Kerk en Israël vrijwilligers die onlangs (6 sept 2010) door de Protestantse Kerk werd georganiseerd. Jan Willem Stam, predikant te Alkmaar en bestuurslid van Sabeel NL geeft op dat artikel een heldere reactie.

Lees meer: Column Jan Willem Stam

Jan Willem Stam
over CvI

Het is moedig dat de PKN zich uitspreekt over het Israëlisch-Palestijnse conflict, vindt theoloog en Israëlkenner Johan M. Snoek. Maar de kerk moet zich niet emotioneel laten chanteren.
De negentigjarige Johan Snoek publiceerde onlangs het boek ’Joodse en Palestijnse tranen’. Het behandelt eigenlijk twee onderwerpen: de opstelling van de kerken in de Tweede Wereldoorlog en het huidige conflict tussen Israël en de Palestijnen.

Lees meer: ’Met een schuldbewuste houding doet de PKN zichzelf tekort’ en Joodse en Palestijnse tranen

Johan Snoek

Met enige regelmaat krijgt Meta Floor het in de media of via telefoontjes of emails naar Kerkinactie zwaar te verduren van Israël-aanhangers die haar verdacht willen maken. Kerkinactie wordt daar misschien zenuwachtiger van dan Meta zelf, maar leuk is het niet. Collega G. Hette Abma (Gouda) vindt het nodig aan zulke laster (ook richting Simon Schoon) mee te doen. Gelukkig komt hij daarmee niet gemakkelijk weg bij collega Johan van den Berg: Oneerlijke aantijging

Aantijging

Onder auspiciën van The Rights Forum maakt oud-premier Dries van Agt momenteel een reis door Israël en Palestina met een groep oud-politici en internationaal juristen.

Lees meer: Met Van Agt naar de bedoeïenen en Den Haag, durf Israël nu eens echt aan te pakken

RF in Israël en Palestina

Marcel PoorthuisDe theolooog Marcel Poorthuis, medewerker van de Katholieke Raad voor Israël, schreef een uitvoerig artikel over Wat ging er verkeerd met Israël en de Palestijnen? Daarin besteedt hij - met zowel forse kritiek als ook bijval - de nodige aandacht aan Dries van Agt en zijn boek.
Ten onrechte stelt Poorthuis dat Van Agt het bestaansrecht van Israël in twijfel zou trekken. Maar even verder komt hij dicht bij Van Agt te staan als hij de partij van Avigdor Lieberman, minister van buitenlandse zaken, 'racistisch' noemt en de Israëlische kolonisten ziet als 'de gevaarlijkste tegenstanders van het vredesproces'. Ook vreest Poorthuis dat Van Agt gelijk heeft als hij laat zien "dat Israël voortdurend afspraken heeft geschonden en tegen juridische verplichtingen in gaat."

Lees meer: Wat ging er verkeerd met Israël en de Palestijnen?

Poorthuis over Van Agt

 

 

Stel Nederland is bezet ...

Nederland bezet

Avraham BurgIn Israël draait alles om slachtofferschap, wraak en heldendom, waardoor het humanisme geen kans krijgt, aldus Avraham Burg, voormalig voorzitter van de Israëlische Knesset . "Israël zit gevangen in een zelfgebouwde gevangenis van angst, pijn en trauma’s, die onze leiders, de deur nauwlettend dichthoudend, zorgvuldig cultiveren."

Lees meer: Israël is een zelfgebouwde gevangenis

Avraham Burg

Links: rabbijn EversJaap HamburgerIn discussies over het Israëlisch-Palestijnse conflict wordt vaak door joodse woordvoerders of anderen gesproken over wat 'dé joden' wel niet zouden vinden of voelen. Niet zelden is dat een ideologisch gebruik van 'de joden', alsof die allemaal hetzelfde zouden denken. Het tegendeel is waar, ook in Nederland, zoals blijkt in reacties op het kairos-document (zie mijn kairos-pagina). Rabbijn Evers, bijvoorbeeld, kan zich niet opwerpen als 'de vertegenwoordiger' van 'dé joden' in Nederland.

In het Trouw-artikel van Arie Kuiper (zie hieronder), over De zionistische droom, zie je hetzelfde misbruik van 'de joden' wanneer hij schrijft dat Dries van Agt "door de Joden diep wordt gewantrouwd". Jaap Hamburger, voorzitter van Een Ander Joods Geluid (en een jood die geen wantrouwen heeft tegen Van Agt), reageert daarop.

Lees meer: Dries van Agt, joden en wantrouwen

Joden en wantrouwen

Arie Kuiper, hoofdredacteur van het voormalige weekblad De Tijd, heeft weinig sympathie voor Dries van Agt en zijn boek. Maar eigenlijk heeft hij alle reden zich bij Van Agt aan te sluiten, zo zou je denken. Want ook Kuiper vindt de Israëlische bezetting van de Westbank 'een enorme blunder' die kan leiden tot 'zelfmoord van Israël'. "Het is nog steeds overduidelijk dat er maar één oplossing is: Israël moet de bezette gebieden ontruimen en terugkeren naar de grenzen die bestonden van 1949 tot 1967. Jeruzalem moet worden verdeeld." aldus Kuiper in een artikel in Trouw.

Maar tussen Kuiper en Van Agt is er misschien toch een belangrijk verschil. Van Agt baseert zich consequent op het internationaal recht als de enige garantie voor een veilig bestaan van Israëli's èn Palestijnen; terwijl Kuiper vooral bezorgd is over het voortbestaan van Israël en de zionistische droom, en zich minder druk maakt over het voortbestaan van de Palestijnen.

Lees meer: De zionistische droom en The Rights Forum

De zionistische droom

In De Waarheidsvriend, het weekblad van De Gereformeerde Bond, een behoudende richting binnen de PKN, staat een uitvoerige bespreking van Dries van Agts Een schreeuw om recht door ir. Jan van der Graaf, voormalig algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond. Daarin worden Van Agt en zijn boek hartgrondig maar niet deskundig afgekraakt, en bagatelliseert Van der Graaf met wat losse opmerkingen de Israëlische bezetting.

Avi ShlaimInteressant is wel één punt. Terecht merkt Van der Graaf op dat Van Agt zich in belangrijke mate baseert op de zgn. 'new historians' (nieuwe historici), een groep internationaal gerenommeerde Israëlische historici, de eersten van dat niveau, die vraagtekens plaatsen bij de traditionele zionistische geschiedschrijving van Israël. Bekende namen uit deze groep zijn: Benny Morris, Ilan Pappe, Tom Segev en Avi Shlaim.
Van der Graaf bevestigt zo onbedoeld de wetenschappelijke kwaliteit van Van Agts boek. Maar omdat de 'nieuwe historici' niet in zijn straatje passen, typeert Van der Graaf hen als historici "van Arabische zijde en hier en daar van Joodse zijde", - terwijl het in werkelijkheid alleen gaat om Israëlische historici. Van Der Graaf zit er blijkbaar mee in z'n maag dat erkende Israëlische historici (en veel andere Joden) niet passen in zijn zionistische 'liefde voor Israël'; die moeten dus genegeerd worden of gediskwalificeerd als 'Arabisch'. Hoe ver gaat zijn liefde voor Israël eigenlijk?

Lees meer: Van Agt maakt reuzenzwaai     Boekentip: The iron wall, van Avi Shlaim (zo'n 'nieuwe historicus')

Hoe ver gaat die liefde?

"Wat The Rights Forum nastreeft is glashelder: een rechtvaardig Midden-Oostenbeleid. Toch doen sommigen hun best de doelstelling van onze nieuwe stichting in een kwaad daglicht te stellen."

Lees meer: Reactie op artikel Alinda van der Veen (RD 4-1-2010)

Glashelder

Na een lange voorbereidingstijd werd op 10 december, de Dag van de Mensenrechten, The Rights Forum gepresenteerd, een nieuwe stichting die zich inzet voor een rechtvaardig Midden-Oosten beleid. De stichting is opgericht op initiatief van oud-premier Dries van Agt, en wordt bijgestaan door een Raad van Advies waarvan prominenten uit politiek en wetenschap deel uitmaken.

Leden van de Raad van Advies zijn Frans Andriessen, Laurens Jan Brinkhorst, Hans van den Broek, Hedy d’Ancona, Tineke Lodders, Hans van Mierlo en Klaas de Vries. Daarnaast de rechtsgeleerden Pieter Bekker, Cees Flinterman, Pieter Kooijmans, André Nollkaemper, Nico Schrijver, Paul de Waart en Liesbeth Zegveld, alsmede oud-CNV voorzitter Doekle Terpstra en Jan Schoonenboom, voormalig raadslid van de WRR.
Enkele plaatsen van het bestuur worden later bezet, maar het is qua achtergrond al breed samengesteld, en ik maak er zelf ook deel vanuit.

Lees meer: Oud-politici steunen Van Agt in strijd voor rechten Palestijnen en Taboe op kritiek op Israël is doorbroken (Hans van den Broek)
En als u na 5 december nog wat geld over hebt voor een goed doel, klik dan hier: donatie

Rights Forum

Op de besloten PKN-conferentie over het Midden-Oosten conflict zijn de diverse deelnemers "in goede sfeer" tot overeenstemming gekomen, aldus een persbericht op de PKN-site. "Er is geen tegenstelling meer, maar een gedeeld besef van urgentie."

Maar op het weblog van collega Johan van den Berg, één van de deelnemers, lezen we heel wat anders: "Er zijn op de conferentie veel zinvolle dingen gezegd. Toch werd bij veel aanwezigen de onvrede over het achterwege blijven van concrete stappen van de PKN steeds groter. Hoewel de PKN in de IP-nota zegt ook richting overheden te willen opkomen voor het internationaal recht, is daar de afgelopen anderhalf jaar niets concreets mee gedaan. [...]
Van die onvrede over concrete daadkracht van de PKN als consequentie van de eigen IP-nota is in het persbericht op de PKN-website niets terug te vinden. Wel wordt het woord "urgentie" genoemd, maar dat er ook nu nog (grote) tegenstellingen zijn op dit punt, wordt naar mijn mening wel erg onder het vloerkleed geveegd."

Lees meer: Mag het ietsje meer zijn? Zie ook het weblog van Jan Willem Stam

Onder het vloerkleed

Vrijdag 30 oktober werd in het Landelijk Dienstencentrum van de PKN de jaarlijkse Sabeel-conferentie gehouden, in samenwerking met Kerk in Actie. De inleidingen en discussie gingen over 'Israël-theologie' en over de vraag of wij als kerken wel voldoende beseffen hoe urgent de uitzichtsloze positie is van het Palestijnse volk, - of we daarop wel adequaat reageren.
Aan de conferentie werd ook deelgenomen door twee leden van de Protestantse Raad voor Kerk en Israël, prof. Dineke Houtman en dr. André Drost, één van de sprekers. Door laatstgenoemde werd de bereidheidheid uitgesproken in de toekomst meer samenwerking te zoeken met Sabeel.

Bovendien werd unaniem besloten een brief te sturen naar het PKN-moderamen met een tweevoudige oproep: 1. Ondersteun als kerkleiding publiekelijk en veel duidelijker het primaat van het internationaal recht t.a.v. het midden-oosten conflict (zoals besloten in de IP-nota); en 2. doe meer om het open debat over het midden-oosten conflict in de gemeenten op gang te krijgen en te houden.

Hier: programma en foto's en Brief aan het PK-moderamen

Er kan meer

Onlangs was ik op het CDA Partijcongres (zie de foto's). In de wandelgangen kreeg ik een brief uitgereikt, die is gericht aan de besturen en plaatselijke afdelingen van het CDA over het Midden-Oosten conflict. Uit die brief blijkt dat een groeiend aantal CDA-leden kritiek heeft op het beleid van de CDA fractie in de Tweede Kamer en van de CDA Minister van buitenlandse zaken, Maxim Verhagen. Een aantal van deze leden heeft zich verenigd in het 'CDA ledenberaad Midden-Oosten'. Zij vragen om open discussie binnen de partij en herformulering van het CDA beleid. Maar, aldus de briefschrijvers, het lijkt erop "dat in de partij de 'sense of urgency' ontbreekt om in dit dossier actie te ondernemen."

Een hoopvol teken, zo lijkt me, dat nu ook binnen het CDA discussie ontstaat over de eigen visie op het Midden-Oosten conflict, en over het beleid van de Nederlandse regering.
Lees: Brief aan de Besturen van de plaatselijke afdelingen van het CDA en Info over CDA ledenberaad Midden-Oosten

Foto: CDA minister Maxim Verhagen ontvangt Avigdor Lieberman, de extreem rechtse Israëlische minister van buitenlandse zaken (11 nov 09).

Discussie in CDA

In een besloten bijeenkomst "met de benen op tafel bij het haardvuur" praat de PKN binnenkort over het midden-oosten conflict. Lees meer: PKN praat open èn besloten over Israël

Voorafgaand aan de Nederlandse Sabeel Studiedag verscheen een interview met Naïm Ateek, Palestijns theoloog en oprichter van Sabeel Internationaal. Lees meer: De onpopulaire boodschap van Naim Ateek en Jeruzalem is voor allen

Bij het haardvuur

Op de website van de PKN wordt momenteel reclame gemaakt voor de petitie 'Winkelrust', een actie van vier vakbonden. Die publieke ondersteuning door de PKN-leiding verbaast mij. Toen ik afgelopen mei aan het moderamen vroeg openlijk steun te betuigen aan het burgerinitiatief 'Sloop de muur', kreeg ik een brief waarin die steun werd afgewezen. Nadat het moderamen in die brief eerst beaamt dat alle partijen (dus ook Israël) gehouden zijn aan het internationaal recht, de VN-resoluties en de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof (bijv. tegen de muur), gaat de brief als volgt verder:

"Desondanks zal het moderamen het burgerinitiatief 'Sloop de muur' niet publiekelijk ondersteunen of kerkleden oproepen om dat te doen. Het burgerinitiatief 'Sloop de muur' is een maatschappelijke coalitie om druk uit te oefenen op Tweede Kamer en overheid. Als kerk is het voor ons niet gebruikelijk dergelijke initiatieven direct te steunen. Dat deden we niet in het verleden en we hebben niet het voornemen dat in het heden of de toekomst wel te gaan doen." (curs. HV)

Nu zie ik graag gebeuren dat onze kerkleiding maatschappelijk en politiek meer naar buiten treedt; maar dan niet alleen bij onderwerpen als zondagsrust, maar ook ten gunste van mensen wier leven wordt vernield door een muur (en nog veel meer).
Mogen banner en weblink van Sloop de muur nu ook op de PKN-site? Ik zou zeggen: "Kom op collega's, sluit je deze keer eens aan bij Een Ander Joods Geluid, als nieuwe vertaling van 'onopgeefbaar verbonden'."

'Winkelrust' en
'Sloop de muur'

Verhagen en LiebermanHieronder schreef ik over de racistische Avigdor Lieberman, de Israëlische minister van buitenlandse zaken. De 'inkt' van dat stukje was nog niet droog, of ik kreeg bericht dat Lieberman en zijn onderminister Dannay Ayalon op 11 november Nederland zullen bezoeken. Ze ontmoeten minister Maxim Verhagen en zullen spreken op een besloten bijeenkomst van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI, zie deze uitnodiging). Het ontbreekt er nog maar aan dat ze door koningin Beatrix ontvangen worden.

Wat een blamage dat uitgerekend een Joodse organisatie als het CIDI, waar men zo alert is op antisemitisme, zo'n racistisch politicus een podium geeft. Of maakt het CIDI zich alleen druk om antisemitisme?

Eerder dit jaar heeft de PKN-leiding een brief gestuurd naar minister Hirsch Ballin waarin bezorgdheid wordt geuit over het toenemende antisemitisme en gevraagd wordt om passende maatregelen. Misschien dat het moderamen ook nu een brief kan sturen . . .

Lees ook: Lieberman zinspeelt op atoombom op Gaza (Jerusalem Post), Palestijnse gevangenen in de Rode Zee (Ha'aretz), Down with racism (Ha'aretz) en Bestook Lieberman (EAJG)

Passende maatregelen

Ook als het om oorlogsmisdaden gaat blijft Nederland een 'vriend van Israël', zo bleek 16 oktober in de VN Mensenrechtenraad. Daar werd besloten het VN-rapport van de jurist Richard Goldstone over de Gaza-oorlog aan te nemen en door te sturen naar de VN Veiligheidsraad. In dat rapport wordt niet alleen Hamas maar vooral Israël beschuldigd van oorlogsmisdaden en mogelijk misdrijven tegen de menselijkheid. Slechts 6 van de 47 landen stemden tegen deze belangrijke belissing, maar wel beschamend dat Nederland één van die zes landen is.

Lees meer: Mensenrechtenraad steunt Goldstone (maar Nederland niet)

Wat er ook gebeurt, Nederland en minister Maxim Verhagen blijven 'vrienden van Israël'. Nog een voorbeeld: Toen in 2000 de extreem rechtse partij van Jörg Haider in de Oostenrijkse regering kwam, werd Oostenrijk door Europa in de ban gedaan. Nu Israël een racistische minister van buitenlandse zaken heeft in Avigdor Lieberman, die voorstelde Palestijnse gevangen in de Rode Zee te verdrinken, is Nederland nog steeds een hartelijke vriend van Israël.

Vriend van Israël

De schreeuw van Dries: Lees meer

De schreeuw van Dries

Meta Floor in een indringende bijdrage op haar weblog n.a.v. een theologische conferentie in Bethlehem met Nederlandse inbreng:

"Zou het zo kunnen zijn dat door de theologie die momenteel binnen de PKN overheersend is, er opnieuw mensen worden onderdrukt?" [. . .] "Door één van de Nederlandse deelnemers wordt de opmerking gemaakt dat 'gerechtigheid' nooit uitgangspunt kan zijn in het conflict, omdat dit geen objectieve benadering zou zijn, maar juist slachtoffers creëert. Ik ben geschokt." [. . .] "Wat betekent het als de Protestantse Kerk Nederland zegt dat zij 'oog heeft voor Palestijnse christenen en hen wil ondersteunen' terwijl hier geen zichtbare actie aan verbonden wordt? Misschien moet dat prioriteit hebben, dat we als Protestantse Kerk Nederland eerst in de spiegel kijken en ons bewust worden van onze eigen houding en vooronderstellingen."

Lees meer: Bethlehem

Zou het zo kunnen zijn dat ...

Een gefundeerde weerlegging van Dries van Agt's boek Een schreeuw om recht heb ik nog niet gelezen, wel tendentieuze of beledigende reacties.
Op de website van collega Johan van den Berg (Ameide) zag ik deze cartoon (rechts) van het Nieuw Israëlitisch Weekblad (NIW), met Dries van Agt als kruisdragende Messias, en met dit onderschrift: "Eerst kraakte van Agt enkel onder Israël, nu wordt ook nog zijn boek afgekraakt."

Terecht schrijft Johan van den Berg: "Ik moet eerlijk zeggen dat ik het van wansmaak vind getuigen. Bovendien vind ik het een ondermaatse sneer naar het christendom, om niet te zeggen een belediging. Als er in een christelijk blad als het Christelijk Weekblad een soortgelijke cartoon met verwijzingen naar het jodendom geplaatst zou worden, dan was de joods-christelijke wereld te klein."

Voor wie denkt dat Van Agt overdrijft: lees eens de bijna verstopte weblogs van Kathinka Minzinga en Sjouke Bergsma (vrijwilligers van Kerkinactie in het kader van EAPPI, een programma van de Wereldraad van kerken)

Grof

Op 23 juli kreeg ik eindelijk een inhoudelijk antwoord op mijn vraag van 15 mei aan het PKN-moderamen of die het het burgerinitiatief Sloop de muur zou willen steunen. Kernelement van het antwoord is de uitdrukkelijke bevestiging van het moderamen - op basis van de IP-nota - dat alle partijen (dus ook Israël) gehouden zijn aan het internationaal recht, de VN-resoluties (zie belangrijke VN-resoluties op p. 16 van de IP-nota) en de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof.

Het moderamen stelt nu expliciet, dat de synode zich door de IP-nota ook gesteld heeft achter de veroordeling door het Internationaal Gerechtshof van de muur (de zgn. veiligheidsbarrière) voor zover die gebouwd is op Palestijns gebied (het grootste deel; zie kaartje) waardoor Israël "delen van bezet gebied de facto annexeert en zo bij Israël trekt". Het moderamen kan zich verder voorstellen, aldus de brief, "dat een debat in de Tweede Kamer over de consequenties van deze uitspraak van het Internationaal Gerechtshof voor het Nederlandse buitenlands beleid, zin heeft."

Desalniettemin zal het moderamen het burgerinitiatief Sloop de muur niet publiekelijk ondersteunen, aldus de brief, omdat het moderamen zich nooit direct aansluit bij maatschappelijke initiatieven als deze. "Dat betekent niet dat we ons passief opstellen", schrijft het moderamen. Zo heeft PKN-scriba ds. Plaisier na zijn recente reis door Israël en de Palestijnse gebieden minister Verhagen opgeroepen te luisteren naar de Palestijnse christenen. Verder schakelt het moderamen Kerk in Actie en Kerk en Israël in om het nodige te doen. Aldus de brief.

Toch is de eigen daadkracht van het moderamen m.i. weinig overtuigend. Scriba Plaisier heeft na zijn reis benadrukt dat de Palestijnse christenen onze steun verdienen (al wordt in zijn reisverslag het door PKN en Kerk in Actie gesteunde Sabeel vreemd genoeg niet genoemd). Maar steunen we hen niet pas ècht door kerkelijke en politieke actie waartoe zij ons oproepen? Sinds de IP-nota heeft het moderamen nog weinig gedaan om rechtstreeks druk uit te oefenen op Israël. Als het moderamen zich niet wil aansluiten bij acties van anderen, kan het genoeg doen op eigen initiatief (op basis van de IP-nota).
Bovendien verdienen niet alleen de Palestijnse christenen onze steun, maar héél de onderdrukte Palestijnse bevolking, christenen èn moslims. De Palestijnse christenen zelf, zoals vertegenwoordigd door Sabeel, benadrukken keer op keer hun lotsverbondenenheid met héél het Palestijnse volk.

Kortom, het is mooi dat het moderamen expliciet uitspreekt dat Israël de VN-resoluties en het internationaal recht moet eerbiedigen. Maar wat betekent zo'n verklaring? De PKN kan veel meer druk uitoefenen op Israël; juist dát wil het merendeel van de Palestijnse christenen. Een voorbeeld van zo'n vreedzaam drukmiddel is een boycot van Israëlische producten die gemaakt zijn door bedrijven op de door Israël bezette Westbank. Tot acties als deze wordt opgeroepen door o.a. de Wereldraad van Kerken (in aansluiting bij de door de PKN onderschreven Amman Call). De Wereldraad van Kerken heeft dan ook een veel sterker besef van urgentie dan de PKN kerkleiding.

PKN-synode is tegen de muur
. . . en verder?

Op 9 juli 2004 kwam het Internationaal Gerechtshof in Den Haag tot het oordeel dat de door Israël gebouwde muur, die voor een groot deel over Palestijns gebied loopt, in strijd is met het internationaal recht, evenals Israëls bezetting van de Palestijnse gebieden. Het Int. Gerechtshof kwam tot haar oordeel nadat zij door de Algemene Vergadering van de VN op dit punt was gevraagd om een 'advisery opinion'. In tegenstelling tot wat deze benaming doet vermoeden, is de door het Gerechtshof gedane uitspraak niet zomaar een advies dat men naast zich neer kan leggen, maar een bindende uitspraak waaraan alle VN-lidstaten gebonden zijn. Die uitspraak houdt tevens in dat de lidstaten, dus ook Nederland, verplicht zijn alles te doen om een einde te maken aan de Israëlische bezetting en aan de muur voor zover die daarin een rol speelt.

Richard FalkVijf jaar na dato, op 9 juli jl., werd door United Civilians for Peace (UCP) een Internationaal Symposium georganiseerd in Den Haag over de inhoud en consequenties van de uitspraak van het Int. Gerechtshof. De belangrijkste spreker was Prof. Richard Falk, VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden. In zijn lezing onderstreepte Falk het gewicht van de uitspraak van het Int. Gerechtshof. Ook wees hij erop dat regeringen meer druk moet uitoefenen op Israël om de uitspraak van het Gerechtshof te eerbiedigen. Regeringen zouden hiertoe gedrongen kunnen worden door de publieke opinie, gemobiliseerd door politieke en maatschappelijke organisaties (onder wie dus ook de kerken).

Hier: Foto's van het UCP-symposium en Samenvatting van de uitspraak door het Int. Gerechtshof
En ook: Nieuwe UCP-brochure over de muur

Richard Falk

Naim AteekIn het kader van haar theologiestudie maakte Annemieke Messelink (Culemborg) in 2008 een reis naar Israël en de Palestijnse Westbank. Ze maakte daar ook kennis met Naim Ateek, Palestijns theoloog en leider van Sabeel. Die reis en kennismaking werden voor haar aanleiding om de eindscriptie van haar master-programma te wijden aan een vergelijking tussen de visie op Israël van Naim Ateek en die van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).
Haar vergelijking resulteert in een aantal kritische opmerkingen bij theologie en beleid van de PKN, waarvan ze ondermeer zegt: "Het theologische hart werd verpand aan een concreet volk in plaats van aan Gods boodschap van liefde en gerechtigheid voor alle volken."

Lees meer: Geboeid door Israël
Hier: de IP-nota (de laatste nota van de PKN over het Israëlisch-Palestijns conflict)

Geboeid

Op verzoek van de redactie van Kerk & Israël Onderweg schreven zowel Henk Vreekamp als ik zelf een artikel over 'Israël en de olijfboom: Romeinen 9-11.' "De resultaten riepen emotie op in de redactie", aldus de redactionele inleiding.

Lees meer: Israël en de Olijfboom

Olijfboom

Stichting Een Ander Joods Geluid behoort tot de kerngroep van organisaties die het burgerinitiatief Sloop de Muur ondersteunen. De bedoeling van het burgerinitiatief is om de sloop van de Muur in Israël/Palestina, zoals die door het Internationale Hof van Justitie in 2004 werd geadviseerd, door de Tweede Kamer te laten agenderen. Onderdeel van de procedure is dat het initiatief ondersteund wordt door tenminste 40.000 handtekeningen.
Klik hier om dit initiatief te ondersteunen.

Zolang de muur er nog staat, kunnen we erop schrijven: Send a message (hier tekst)

Sloop de muur

Dries van AgtFrans AndriessenLaurens Jan BrinkhorstHans van den BroekHans van MierloKlaas de Vries
In het verleden werd voormalig premier Dries van Agt in zijn strijd voor de Palestijnse zaak wel eens gezien als een eenzame Don Quichot. Die beeldvorming is moeilijk vol te houden na een niet mis te verstaan artikel in de Volkskrant, dat is ondertekend door de voormalige ministers Dries van Agt, Frans Andriessen, Laurens Jan Brinkhorst, Hans van den Broek, Hans van Mierlo en Klaas de Vries. Dat een zestal prominente politici met een zo krachtige stellingname naar voren treedt, laat zien dat de meningsvorming in Nederland aan het kantelen is.

Lees meer: Regering, stel nu voorwaarden

Wie volgt . . .

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) voelt zich nog steeds 'onopgeefbaar verbonden' met het volk Israël, dus ook met de Joodse vrouw Susan Nathan, die onlangs in Nederland was.

Susan Nathan zegt in een interview: "Ik zeg niet dat de staat [Israël] niet nodig was aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Joden waren nergens welkom, zelfs niet in Nieuw-Zeeland. Wij moesten ergens naartoe! Maar vanaf dag één vernietigde Israël actief elke ethische code die onze religie had, het beste dat wij te bieden hadden." [...] "Wat jullie betreft mogen Joden blijkbaar doen wat ze willen. Jullie voelen je zo schuldig aan de Holocaust, dat jullie ons behandelen als verwende kinderen, die niets fout kunnen doen."

Lees meer: Een staat voor Joden en Palestijnen

Vanaf dag één

Jeruzalem zou bij uitstek de stad moeten zijn waar etnisch onderscheid geen rol meer speelt. Het tegendeel is waar. Al jaren is Israël bezig met een gestage etnische zuivering met als doel er een puur joodse stad van te maken. Via allerlei onrechtmatige bestuurlijke maatregelen en het vernietigen van huizen worden de Palestijnse inwoners uit Jeruzalem verdreven. De VN-organsiatie OCHA (Office for the Coordination of Humanitarian Affairs) heeft hierover een gedetailleerd en schokkend rapport uitgebracht.

Minister Verhagen van buitenlandse zaken wilde onlangs niet naar de antiracismetop van de VN, omdat die zou komen met een eenzijdige anti-Israel verklaring. Hopelijk durft hij wel vanuit Den Haag de etnische politiek van Israël aan de kaak te stellen. Verhagen zou voor € 20,- mee kunnen doen aan 'the longest letter' die geschreven wordt op de door Israël gebouwde afscheidingsmuur (initiatief gesteund door ICCO).

Lees meer: Rapport van OCHA en New York Times
en doe mee met: The longest letter (hier de Nederlandse pagina en de tekst)

Etnische zuivering

Schrijf op de muur

De leiding van de Wereldraad van Kerken is over het Israëlisch-Palestijns conflict altijd heel wat duidelijker geweest dan de PKN. Zo brengt het uitvoerend commitee van de Wereldraad in een recente verklaring naar voren dat de oorlog in Gaza gezien moet worden in het kader van 40 jaar bezetting door Israël:

"What happened in Gaza is not an isolated tragedy. It is to be seen in the context of the illegal occupation of Palestinian territory that began in 1967. In the case of Gaza the last three years have seen siege and collective punishment harden into a stringent 18-month blockade. Without an end to the occupation, the cycle of violence continues." 

Hoezeer de PKN in verlegenheid is over het Israëlisch-Palestijns conflict blijkt uit het feit dat daarover vorig vorig jaar een krachteloze nota is aangenomen nadat het moderamen eerder al accoord was gegaan met een veel krachtiger document van de Wereldraad, de zgn. Amman Call.

Lees meer: Statement on the Gaza war

Not an isolated tragedy



Hoe de Palestijnen hun land verliezen: kaarten

En: Israëlische bezetting in 15 min. (CBS-News)

Landverlies
en
Bezetting

"In PKN-kring zou men het eigen moreel kompas aan een kritische blik moeten onderwerpen. Leidt die verbondenheid [met Israël] niet al te vaak tot een blinde vlek voor onrecht in het Midden-Oosten?", aldus Erik Ader oud-ambassadeur in Noorwegen en zaakgelastigde in Beiroet (in Trouw).

Bij deze opmerking moest ik denken aan de brief die het moderamen van de PKN onlangs verstuurde aan leiders van de Palestijnse christenen. Daarin wordt gezegd "Allen [politieke leiders wereldwijd] faalden en de meerderheid van de bevolking in onze landen liet dat gebeuren" zonder de vraag te beantwoorden in welk opzicht wij als kerk zèlf hebben gefaald. De kerk zou de laatste moeten zijn om zo algemeen over 'falen' te spreken, zonder de eigen zonde te benoemen:
Zestig jaar lang hebben we de staat Israël bijna kritiekloos gesteund op basis van een onbijbelse theologie. Zestig jaar lang hadden we weinig of geen oog voor de Palestijnen. En in de laatse nota, de zgn. IP-nota, worden de Nakba en onze mede-verantwoordelijkheid daarvoor nog steeds niet openlijk erkend.

Ook wordt in de PKN-brief het éne beslissende punt verzwegen waar alles om draait: "de belangrijkste reden en de grondoorzaak van de permanente crisissituatie is dat Israël geen behoefte heeft om uit te leggen waarom ze de Palestijnse gebieden nog steeds bezet, ondanks bijvoorbeeld VN-Veiligheidsraad resolutie 242 (1967) en het Advies van het Internationaal Gerechtshof (2004) die terugtrekking van Israël eisen." (Aldus Heikelien Verrijn Stuart en anderen in Trouw). Zo wordt ook het 'falen' van de PKN onverstoorbaar voortgezet, terwijl ik zo graag zou zien dat 'mijn' kerk gelovige moed zou verzamelen om de vragen van recht en gerechtigheid recht in de ogen te zien, hoe confronterend dat voor onszelf ook kan zijn.

Lees meer: CDA, luister eens naar Van Agt en Van den Broek en Spreek Israël aan

Moreel kompas
Hier: Dossier: Het debat over Israël en de Palestijnen 2006-2008
2006-2008